Ulica Obrońców w Warszawie
Saska Kępa | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
![]() Ulica Obrońców przy ul. Królowej Aldony | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Państwo |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Województwo | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Miejscowość | Warszawa | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Przebieg | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Położenie na mapie Warszawy ![]() | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Położenie na mapie województwa mazowieckiego ![]() | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
![]() | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Ulica Obrońców – ulica na Saskiej Kępie w dzielnicy Praga-Południe w Warszawie, rozpoczynająca się w pobliżu Wału Miedzeszyńskiego, a kończąca przy ul. Niekłańskiej.
Znajdują się przy niej głównie domy mieszkalne, m.in. z okresu dwudziestolecia międzywojennego, spośród których trzynaście wpisanych jest do rejestru zabytków. Nadana w 1926[1] nazwa ulicy nawiązuje do czasów I wojny światowej i walk o niepodległość Polski, co wpisuje się w nazewnictwo wielu innych ulic Saskiej Kępy (m.in. równoległych ulic Walecznych i Zwycięzców).
Przebieg i ruch uliczny
Ulica Obrońców położona biegnie prostopadle od Wisły – zaczyna się blisko Wału Miedzeszyńskiego, a kończy tuż przy ul. Niekłańskiej, krzyżując się po drodze z Dąbrowiecką, ul. Katowicką, Poselską, Francuską, Królowej Aldony i Jana Styki. Od ul. Nobla przebiega jako łącznik dla pieszych wzdłuż ogrodzenia kościoła, a następnie za ul. Saską aż do ul. Niekłańskiej. W całej części udostępnionej do ruchu kołowego jest jednojezdniowa, a między ul. Dąbrowiecką a Francuską jednokierunkowa. Nie przebiegają przez nią trasy komunikacji miejskiej ani drogi dla rowerów.
Historia
Ulica Obrońców częściowo znajduje się w najstarszej części Saskiej Kępy. Jej nazwa została nadana uchwałą Rady Miejskiej Warszawy z dnia 27 września 1926[2]. Na odcinku między Wałem Miedzeszyńskim a ul. Francuską znaczna część zabudowy powstała w okresie międzywojennym. W latach 1934–1938 była to jedna z ulic, pod którą Spółka Wodna Obwodu Wawerskiego przeprowadziła kryty kanał[3]. We wrześniu 1939 ulica stała się areną walk[4]. Po zakończeniu okupacji niemieckiej Biuro Odbudowy Stolicy zdecydowało się na utrzymanie dotychczasowego charakteru ulicy w zakresie jej roli komunikacyjnej[5], a w przyszłości miała się ona stać ciągiem pieszym prowadzącym do kościoła[6].
W sierpniu 1948 w siedzibie Biura Zarządu Głównego ZPAP (nr 28/30) złożył wizytę Pablo Picasso[7]. Przy ul. Obrońców swoje pracownie mieli tacy artyści jak np. scenograf i malarka Teresa Roszkowska oraz rzeźbiarz i medalier Stanisław Sikora. W mieszkaniu Henryka Ładosza swój wiersz pt. Toast na Saskiej Kępie zadedykował odwiedzający go wielokrotnie Konstanty Ildefons Gałczyński[8]. Z ulicą związane są również takie miejsca jak dawny sklep Braci Pakulskich, kawiarnia Camping czy kawiarenka Sułtan, o której śpiewała Kalina Jędrusik w piosence Kabaretu Starszych Panów[9].
Architektura i historia ulicy wykorzystywane są obecnie przez instytucje publiczne i podmioty prywatne np. przy organizacji gier miejskich[10].
Obiekty
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b0/Dom%2C_ok._1930_ul._Obro%C5%84c%C3%B3w_14.jpg/220px-Dom%2C_ok._1930_ul._Obro%C5%84c%C3%B3w_14.jpg)
- Dom przy ul. Obrońców 1 – dom rodziny Łepkowskich sprzed 1932, zaprojektowany przez Stanisława Kolendo[11]. Dawna siedziba Szkoły Gospodarczej[12] i ambasady Francji[13]. Na elewacji tego budynku widoczne są charakterystyczne pilastry[14].
- Dom przy ul. Obrońców 1a – willa z ok. 1934, zaprojektowana przez Romualda Gutta[11].
- Dom przy ul. Obrońców 2 – willa rodziny Ołdakowskich z 1928, zaprojektowana przez Bohdana Pniewskiego[11]. Pierwotne otoczenie, bogate wyposażenie i dawna świetność willi zamożnego gospodarza zachowała się na przedwojennych fotografiach[15].
- Budynek przy ul. Obrońców 3/5 – szeregowe domy jednorodzinne z 1937, zaprojektowane przez Juliana Ambroziewicza[11].
- Domy jednorodzinne od ul. Obrońców 5 do ul. Obrońców 23 – część kolonii Łaskiego[a] z 1926, powstałej według projektu Włodzimierza Galla[b]. Są to domy szeregowe, o wspólnych ścianach nośnych, tworzące zwartą pierzeję. Na fasadzie każdego z nich znajduje się fronton. Wszystkie domki mają mały ganek i ogródki. Na fasadach bocznych domów narożnych powstały balkony z tralkowymi balustradami[16]. Według jednej z wersji do budowy domów wykorzystano materiały z rozebranego w latach 20. soboru Św. Aleksandra Newskiego[17]. O inwestycji pisano m.in. w Kurierze Warszawskim z 1930: Całość koloni Łaskiego wygląda ładnie i malowniczo, zwłaszcza ulica Obrońców, otwierająca prostą perspektywę w stronę Wawra, oświetlona lampami łukowymi, wywiera wrażenie dodatnie, dając przedsmak przyszłej dzielnicy willowej, podobnej do poznańskiego Sołacza[18].
- Dom przy ul. Obrońców 5 – dom z ok. 1930, wpisany do rejestru zabytków[19].
- Dom przy ul. Obrońców 7 – dom z ok. 1930, wpisany do rejestru zabytków[19].
- Dom przy ul. Obrońców 9 – dom z ok. 1930, wpisany do rejestru zabytków[19]. W tym domu swoje dzieła tworzył Kazimierz Szemioth[20].
- Dom przy ul. Obrońców 11 – dom z ok. 1930, wpisany do rejestru zabytków[19].
- Dom przy ul. Obrońców 13 – dom z ok. 1930, wpisany do rejestru zabytków[19].
- Dom przy ul. Obrońców 15 – dom z ok. 1930, wpisany do rejestru zabytków[19]. W tym domu mieszkała Teresa Roszkowska[21].
- Dom przy ul. Obrońców 17 – dom z ok. 1930, wpisany do rejestru zabytków[19].
- Dom przy ul. Obrońców 19 – dom z ok. 1930, wpisany do rejestru zabytków[19].
- Dom przy ul. Obrońców 21 – dom z ok. 1930, wpisany do rejestru zabytków[19].
- Dom przy ul. Obrońców 23 – dom z ok. 1930, wpisany do rejestru zabytków[19].
- Dom przy ul. Obrońców 10 – willa Brzezińskich projektu Piotra Kwieka z okresu po 1935. Określana jest mianem jednej z najbardziej ekstrawaganckich willi na Saskiej Kępie. Do jej charakterystycznych elementów zalicza się położony na dachu taras (wraz z daszkiem z okrągłym otworem), bulaje, cienkie słupy i falującą linię elewacji[22].
- Dom przy ul. Obrońców 14 – willa rodziny Wolskich z 1927, zaprojektowana przez Aleksandra Więckowskiego[11]. Jej główne wejście ocienione jest arkadowym krużgankiem, a od strony ogrodu znajduje się oranżeria[23]. Budynek wpisany do rejestru zabytków[19].
- Dom przy ul. Obrońców 24 – Dom Dziecka Niewidomego prowadzony przez Towarzystwo Opieki nad Ociemniałymi[24]. Placówka ufundowana przez dawnego właściciela nieruchomości Kazimierza Sztajera, co upamiętnia znajdująca się na gmachu tablica.
- Dom przy ul. Obrońców 25 – willa Felicji Trębickiej projektu Stanisława Nowickiego, ukończona w 1934. Jest przykładem zastosowania stylu Art déco z elementami (np. basztą) nawiązującymi do architektury obronnej. Obecnie budynek pełni funkcje biurowe[25]. Od września do końca listopada 1939 w środku zorganizowany był punkt sanitarny PCK nr 307[26]. W czasie powstania warszawskiego przez pięć dni w budynku mieścił się szpital wojenny[27].
- Dom przy ul. Obrońców 26 – dom własny Juliana Ambroziewicza z 1938[11]. Z uwagi na charakterystyczną przezroczystą pionową szczelinę z luksferami znany jest też jako dom z termometrem. Wyróżniającym go elementem jest również wykonana z żelbetu wysoka pergola[28]. W lipcu 1949 z uwagi na aresztowanie właściciela jego mieszkanie czasowo przekształcone zostało w tzw. kocioł, gdzie przez kilka dni funkcjonariusze UB przetrzymywali osoby uznane za podejrzane[29]. Budynek wpisany do rejestru zabytków[19].
- Dom przy ul. Obrońców 27 – willa Ludwika Hirszfelda z ok. 1938, zaprojektowana przez Józefa Łowińskiego[11].
- Dom przy ul. Obrońców 28/30 – dom, w którym mieściła się siedziba ZPAP w czasie wizyty Picassa w 1948. W latach 1946–2000 mieściła się tam pracownia rzeźbiarska Stanisława Sikory[30]. Obecnie w gmachu mieści się Doświadczalna Pracownia Litografii (filia Centrum Promocji Kultury)[31].
- Budynek przy ul. Obrońców 31 – dawniej siedziba żeńskiego liceum im. Marii Skłodowskiej-Curie[32], obecnie gmach Kolegium Pracowników Służb Społecznych[33]. W domu tym mieszkali m.in. hrabia Ludgard Grocholski, przemysłowiec Karol Meyerhoff oraz inżynier Anatol Minkowski[34].
- Dom przy ul. Obrońców 33 – willa rodziny Filarewiczów z ok. 1930, zaprojektowana prawdopodobnie przez Józefa Vogtmana[11]. Wyróżnia ją m.in. herbowy kartusz nad wejściem, półkoliste okno oraz pilastry[35]. Budynek wpisany do rejestru zabytków[19].
- Dąb przy ul. Obrońców 36/38 – dąb szypułkowy ustanowiony w 2019 roku pomnikiem przyrody[36].
- Dom przy ul. Obrońców 45 – dom wielorodzinny z ok. 1936, zaprojektowany przez Borysa Zinserlinga[11].
Galeria
- Obrońców 15: Tablica pamiątkowa
- Obrońców 28/30: Tablica pamiątkowa
- Obrońców 28/30: Tablica pamiątkowa
- Obrońców 24: Tablica pamiątkowa
- Obrońców 47/47A: Figura Matki Bożej
Uwagi
Przypisy
- ↑ Kwiryna Handke: Słownik nazewnictwa Warszawy. Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy, 1998, s. 373. ISBN 83-86619-97X.
- ↑ Uchwała Rady Miejskiej z dnia 27 września 1926 r. w sprawie nazw ulic w Cytadeli i w mieście. „Dziennik Zarządu Miasta Stołecznego Warszawy”. nr 67/68, s. 1-3, 1926-10-20.
- ↑ Hanna Faryna-Paszkiewicz: Saska Kępa. Warszawa: Murator, 2001, s. 32. ISBN 83-915407-0-7.
- ↑ Hanna Faryna-Paszkiewicz: Saska Kępa. Warszawa: Murator, 2001, s. 11. ISBN 83-915407-0-7.
- ↑ Hanna Faryna-Paszkiewicz: Saska Kępa. Warszawa: Murator, 2001, s. 40. ISBN 83-915407-0-7.
- ↑ Hanna Faryna-Paszkiewicz: Saska Kępa. Warszawa: Murator, 2001, s. 94. ISBN 83-915407-0-7.
- ↑ Hanna Faryna-Paszkiewicz: Saska Kępa. Warszawa: Murator, 2001, s. 15. ISBN 83-915407-0-7.
- ↑ Tadeusz Burchacki: Konstanty Ildefons, czyli "Toast na Saskiej Kępie". W: Hanna Faryna-Paszkiewicz: Saska Kępa w listach, opisach, wspomnieniach.... Warszawa: Kowalska/Stiasny, 2004, s. 164. ISBN 83-918151-5-3.
- ↑ Hanna Faryna-Paszkiewicz: Saska Kępa. Warszawa: Murator, 2001, s. 15-17. ISBN 83-915407-0-7.
- ↑ Nawigacyjny Rajd Rowerowy.Saska Kępa. 1944.pl. [dostęp 2012-08-29].
- ↑ a b c d e f g h i Hanna Faryna-Paszkiewicz: Saska Kępa. Warszawa: Murator, 2001, s. 167. ISBN 83-915407-0-7.
- ↑ Wanda Grodecka: Wspomnienie sanitariuszki. W: Hanna Faryna-Paszkiewicz: Saska Kępa w listach, opisach, wspomnieniach.... Warszawa: Kowalska/Stiasny, 2004, s. 130.
- ↑ Hanna Faryna-Paszkiewicz: Saska Kępa. Warszawa: Murator, 2001, s. 111. ISBN 83-915407-0-7.
- ↑ Hanna Faryna-Paszkiewicz: Saska Kępa. Warszawa: Murator, 2001, s. 82. ISBN 83-915407-0-7.
- ↑ Hanna Faryna-Paszkiewicz: Saska Kępa. Warszawa: Murator, 2001, s. 46. ISBN 83-915407-0-7.
- ↑ Hanna Faryna-Paszkiewicz: Saska Kępa. Warszawa: Murator, 2001, s. 42-43. ISBN 83-915407-0-7.
- ↑ Magdalena Piwowar, Grzegorz Piątek, Jarosław Trybuś: SAS. Ilustrowany atlas architektury Saskiej Kępy. Centrum Architektury, 2012, s. 45. ISBN 978-83-934574-0-3.
- ↑ Cytat za: Hanna Faryna-Paszkiewicz: Saska Kępa. Warszawa: Murator, 2001, s. 43. ISBN 83-915407-0-7.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków – stan na 30 czerwca 2012 r. – woj. mazowieckie (Warszawa). nid.pl, 2012-06-30. [dostęp 2012-08-29].
- ↑ Wanda Szemioth: Wspomnienie o Kazimierzu Szemiocie. W: Hanna Faryna-Paszkiewicz: Saska Kępa w listach, opisach, wspomnieniach.... Warszawa: Kowalska/Stiasny, 2004, s. 165. ISBN 83-918151-5-3.
- ↑ Hanna Faryna-Paszkiewicz: Saska Kępa. Warszawa: Murator, 2001, s. 19. ISBN 83-915407-0-7.
- ↑ Magdalena Piwowar, Grzegorz Piątek, Jarosław Trybuś: SAS. Ilustrowany atlas architektury Saskiej Kępy. Centrum Architektury, 2012, s. 47. ISBN 978-83-934574-0-3.
- ↑ Hanna Faryna-Paszkiewicz: Saska Kępa. Warszawa: Murator, 2001, s. 80. ISBN 83-915407-0-7.
- ↑ Dzieci są najważniejsze. pragapld.waw.pl, 2014-07-11. [dostęp 2014-07-20].
- ↑ Magdalena Piwowar, Grzegorz Piątek, Jarosław Trybuś: SAS. Ilustrowany atlas architektury Saskiej Kępy. Centrum Architektury, 2012, s. 44. ISBN 978-83-934574-0-3.
- ↑ Tadeusz Burchacki: Saska Kępa czasów wojny. W: Hanna Faryna-Paszkiewicz: Saska Kępa w listach, opisach, wspomnieniach.... Warszawa: Kowalska/Stiasny, 2004, s. 120-123. ISBN 83-918151-5-3.
- ↑ Zbigniew Turski: Szpital wojenny. W: Hanna Faryna-Paszkiewicz: Saska Kępa w listach, opisach, wspomnieniach.... Warszawa: Kowalska/Stiasny, 2004, s. 117-120. ISBN 83-918151-5-3.
- ↑ Magdalena Piwowar, Grzegorz Piątek, Jarosław Trybuś: SAS. Ilustrowany atlas architektury Saskiej Kępy. Centrum Architektury, 2012, s. 40. ISBN 978-83-934574-0-3.
- ↑ Jeden kocioł – trzy pamięci. W: Hanna Faryna-Paszkiewicz: Saska Kępa w listach, opisach, wspomnieniach.... Warszawa: Kowalska/Stiasny, 2004, s. 154-164. ISBN 83-918151-5-3.
- ↑ W Pracowniach i Ogrodach Saskiej Kępy. pragapld.waw.pl, 2006-08-16. [dostęp 2012-12-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-07-04)].
- ↑ Pracownia Litografii. cpk.art.pl. [dostęp 2012-12-25].
- ↑ Izabela Jarosińska: Obrońców 23. W: Hanna Faryna-Paszkiewicz: Saska Kępa w listach, opisach, wspomnieniach.... Warszawa: Kowalska/Stiasny, 2004, s. 192. ISBN 83-918151-5-3.
- ↑ Kolegium Pracowników Służb Społecznych w Warszawie. kpss.edu.pl. [dostęp 2012-12-23].
- ↑ Hanna Faryna-Paszkiewicz: Saska Kępa. Warszawa: Murator, 2001, s. 18-19. ISBN 83-915407-0-7.
- ↑ Hanna Faryna-Paszkiewicz: Saska Kępa. Warszawa: Murator, 2001, s. 78. ISBN 83-915407-0-7.
- ↑ Rada m. st. Warszawy: Uchwała nr XIII/306/2019 z 30-05-2019. bip.warszawa.pl, 2019-05-30. [dostęp 2019-07-05].
Bibliografia
- Hanna Faryna-Paszkiewicz: Saska Kępa. Warszawa: Murator, 2001. ISBN 83-915407-0-7.
- Magdalena Piwowar, Grzegorz Piątek, Jarosław Trybuś: SAS. Ilustrowany atlas architektury Saskiej Kępy. Centrum Architektury, 2012. ISBN 978-83-934574-0-3.
Linki zewnętrzne
- Tomasz Urzykowski: Na wschód od Francuskiej. gazeta.pl, 2008-04-07. [dostęp 2012-12-23].
- Tomasz Urzykowski: Tędy chodziła Agnieszka Osiecka. gazeta.pl, 2008-04-07. [dostęp 2012-12-23].
- Obrońców. utm.info.pl. [dostęp 2012-12-23].
- Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków – stan na 30 czerwca 2012 r. – woj. mazowieckie (Warszawa). nid.pl, 2012-06-30. [dostęp 2012-12-23].
- Trasa spacerowa – Saska Kępa. pragapld.waw.pl. [dostęp 2012-12-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (19 października 2020)].