Lista odmian jabłoni
Lista odmian jabłoni – odmiany uprawne jabłoni zaliczane do gatunku zbiorowego – jabłoń domowa (Malus domestica Borkh.). Powstawały od kilku tysięcy lat w wyniku wielokrotnego krzyżowania z wykorzystaniem różnych gatunków z Europy południowo-wschodniej i Azji południowo-zachodniej[1]. Tak długa historia działalności hodowlanej sprawia, że precyzyjne ustalenie pochodzenia gatunku jest bardzo trudne.
Niektóre źródła istotną rolę przypisują zwłaszcza dwóm gatunkom: jabłoni niskiej (M. pumila Mill.) i jabłoni dzikiej (M. sylvestris (L.) Mill.)[2][3][4][5]. Inne: jabłoni wschodniej (M. orientalis Uglitzk.), jabłoni Sieversa (M. sieversii M. Roem.) i M. praecox (Pall.) Borkh. oraz w pewnym tylko stopniu jabłoni dzikiej (M. sylvestris)[1]. Jabłoń Sieviersa uznawano za główne źródło genomu współczesnych odmian bazując na morfologii, badaniach molekularnych oraz dowodach historycznych. Jednak badania genetyczne dowodzą, że odmiany uprawne są najbliżej spokrewnione z jabłonią dziką, co jest efektem długotrwałej hodowli mieszańców z tym gatunkiem i pierwotnych odmian bazujących na środkowoazjatyckiej jabłoni Sieversa[6]. Potwierdzono też obecność genów jabłoni jagodowej (M. baccata Borkh.). Ci sami autorzy dowodzą, że sekwencja nukleotydów w DNA pozwala uznać M. sieversii i M. domestica za taksony posiadające wspólną pulę genową, identyfikowalną z M. pumila[6].
Najstarsze informacje o wielkoowocowych odmianach pochodzą z wykopalisk w Turcji w Chatal Huyak datowanych na 4500 lat p.n.e.[2] W Odysei (1200 lat p.n.e.) Homer opisując sad Odyseusza na wyspie Itaka wspomina o 10 odmianach jabłoni. Obecnie w uprawie na świecie jest ponad 10 tysięcy odmian uprawnych jabłoni[3].
Według danych FAO w 2012 roku na świecie wyprodukowano ponad 76,3 mln ton jabłek, na powierzchni 4,8 mln ha, co daje 13-procentowy udział w produkcji wszystkich owoców. Najwięcej owoców wyprodukowano w Azji (49 mln ton) i w Europie (15 mln ton), natomiast spośród krajów w Chinach (37 mln ton) i w Stanach Zjednoczonych (4,1 mln ton)[7].
Lista odmian
Nazwa odmiany | Autor, kraj pochodzenia, rok | Pochodzenie | Pora dojrzewania[a] | Przydatność | Zdjęcie |
---|---|---|---|---|---|
Adams's Pearmain[b][9] | Wielka Brytania, 1826 | siewka nieznanego pochodzenia | odmiana jesienna | amatorska | ![]() |
Akane[3] | Japonia, 1937 | Jonathan × Worcester Permain | odmiana jesienna | amatorska | ![]() |
Alkmene[10] | Niemcy, 1930 | Dr Oldenburg × Koksa Pomarańczowa | odmiana jesienna | amatorska | ![]() |
Alwa[3] | A. Rejman, W. Dzięcioł, Polska, 1956 | siewka Macoun | odmiana jesienna | towarowa i amatorska | ![]() |
Ananas Berżenicki[3] | Adam Hrebnicki-Doktorowicz, Litwa | siewka nieznanego pochodzenia | odmiana letnia | amatorska, odmiana zagrożona[c] | ![]() |
Antonówka[3] | Rosja | siewka nieznanego pochodzenia | odmiana jesienna | towarowa i amatorska | ![]() |
Arlet[3] | Szwajcaria, 1958 | Golden Delicious × Idared | odmiana jesienna | towarowa i amatorska | ![]() |
Bankroft[3] | Kanada, 1850 | McIntosh × Forrest | odmiana zimowa | towarowa i amatorska | ![]() |
Boiken[12] | Niemcy, 1828 | siewka nieznanego pochodzenia | odmiana zimowa | towarowa i amatorska | ![]() |
Boskoop[3] | Ottolander, Holandia, 1850 | siewka nieznanego pochodzenia | odmiana zimowa | towarowa i amatorska | ![]() |
Braeburn[3] | Nelson, Nowa Zelandia, 1952 | siewka Lady Hamilton | odmiana zimowa | towarowa[b] | ![]() |
Close[3] | C.P. Close, Arlington, USA 1946 | siewka nieznanego pochodzenia | odmiana letnia | amatorska | ![]() |
Cortland[3][13] | Stacja doświadczalna Uniwersytetu Cornella, USA, 1898 | McIntosh × Ben Davies | odmiana zimowa | towarowa i amatorska | ![]() |
Delbarestivale[13] (Delcorf) | G. Delbard, Francja, 1956 | Stark Jongrimes × Golden Delicious | odmiana letnia | towarowa i amatorska | ![]() |
Delikates[13] | Stacja doświadczalna UP Poznań, M. Maćkowiak, Polska, 1964 | James Grieve × Cortland | odmiana jesienna | towarowa i amatorska | ![]() |
Discovery[3] | Dulmer, Langham Essex, Anglia, 1949 | siewka Worcester Permain | odmiana letnia | amatorska | ![]() |
Early Geneva[14] | USA, New York State Agricultural Experiment Station, Geneva, 1982[15] | Quinte’ i ‘Julyred’ | odmiana letnia | typowo amatorska | ![]() |
Elstar[13][10] | Wageningen University, Holandia, 1955 | Golden Delicious × Ingid Marie | odmiana jesienna | towarowa | ![]() |
Fantazja[3][16] | A. Rejman, Polska 1944 | McIntosh × Linda | odmiana jesienna | towarowa i amatorska | ![]() |
Fiesta[13][10] | F. Alston, Anglia 1972 | Koksa Pomarańczowa × Idared | odmiana jesienna | towarowa i amatorska | ![]() |
Florina[13][2] | Université d’Angers, Francja 1976 | Jonathan × No 612-1 (Rome Beauty × Malus floribunda 821) | odmiana zimowa | towarowa i amatorska | ![]() |
Fuji[13] | Stacja Doświadczalna Fujisaki Aomori, Japonia 1938 | Ralls Janet × Red Delicious | odmiana zimowa | towarowa[b] | |
Gala[13] | J.H. Kidd, Nowa Zelandia, 1962 | Kidd's Orange Red × Golden Delicious | odmiana zimowa | towarowa | ![]() |
Gloster[13] | Stacja doświadczalna Jork, Niemcy, 1951 | Glockenapfel × Richared Delicious | odmiana zimowa | towarowa | ![]() |
Goldstar[17] | J. Tupy, Czechy, 1984 | Rubin × Vanda | odmiana zimowa | towarowa i amatorska | ![]() |
Golden Delicious[3] | A.H. Mullins, USA, 1890 | siewka Golden Grimes | odmiana letnia | towarowa | ![]() |
Granny Smith[13] | T. Smith, Australia, 1868 | siewka nieznanego pochodzenia | odmiana zimowa | towarowa[b] | ![]() |
Grochówka[2][10] (niem. Bohnapfel) | Niemcy, ok. 1800 | siewka nieznanego pochodzenia | odmiana zimowa | amatorska, odmiana zagrożona[c] | ![]() |
Idared[3] | Stacja doświadczalna Uniwersytetu Idaho, USA, 1942 | Jonathan × Wagener | odmiana zimowa | towarowa i amatorska | ![]() |
James Grieve[3] | J. Grieve, Szkocja, 1890 | siewka Potta | odmiana letnia | towarowa i amatorska | ![]() |
Jonagold[18] | USA, New York State Agricultural Experiment Station, Geneva, 1942[15] | Jonathan × Golden Delicious | odmiana zimowa | towarowa | ![]() |
Katja[19] | Instytut Sadownictwa Balsgård, Szwecja, 1947 | James Grieve × Worcester Permain | odmiana letnia | amatorska | ![]() |
Koksa Pomarańczowa[2] (ang. Cox's Orange Pippin) | Anglia, 1846 | siewka Peppiny Ribstona | odmiana jesienna | amatorska | |
Kosztela[20] | Polska, 1590 | siewka nieznanego pochodzenia | odmiana jesienna | amatorska | |
Kronselska[2] (fr. Transparente de Cronsels) | C. Baltet, Francja, 1869 | siewka Antonówki | odmiana letnia | amatorska, odmiana zagrożona[c] | ![]() |
Ligol[3] | ISK, Polska, 1978 | Linda × Golden Delicious | odmiana zimowa | towarowa i amatorska | ![]() |
Lobo[3] | Kanada, 1900 | siewka McIntosh | odmiana jesienna | towarowa | ![]() |
McIntosh[13] | J. McIntosh, Kanada, 1796 | siewka Famouse | odmiana jesienna | towarowa | ![]() |
Macoun[3] | USA, New York State Agricultural Experiment Station, Geneva, 1923[15] | McIntosh × Jersey Black | odmiana zimowa | towarowa | ![]() |
Malinowa Oberlandzka[12][2] (Malinówka) | Niemcy (Oberschwaben), 1854 | siewka nieznanego pochodzenia | odmiana jesienna | amatorska, odmiana zagrożona[c] | ![]() |
Melrose[3] | Stacja Doświadczalna Uniwersytetu Ohio, USA, 1932 | Jonathan × Red Delicious | odmiana zimowa | towarowa i amatorska | ![]() |
Papierówka[3] (Oliwka Żółta, Oliwka Inflancka) | Kraje bałtyckie | siewka nieznanego pochodzenia | odmiana letnia | towarowa i amatorska | ![]() |
Paulared[14] | USA | siewka odmiany McIntosh | odmiana jesienna | towarowa i amatorska | ![]() |
Pinova[19] (Corail, Pinata) | Instytut Juliusa Kühna, Desden-Pilnitz, Niemcy, 1986 | Clivia × Golden Delicious | odmiana zimowa | towarowa i amatorska | ![]() |
Priam[2] | L.M. Decouryte, Francja, 1974 | Jonathan × No 14-126 (Rome Beauty × Malus floribunda 821) | odmiana zimowa | towarowa i amatorska | ![]() |
Rajka[17] | J. Tupy, Czechy, 1983 | Szampion × Katka | odmiana jesienna | towarowa i amatorska | ![]() |
Reneta | grupa odmian nieznanego pochodzenia | jesienne i zimowe | głównie amatorskie | ![]() | |
Reneta Ananasowa[12] | Belgia lub Holandia, 1820 | siewka nieznanego pochodzenia | odmiana zimowa | amatorska, odmiana zagrożona[c] | ![]() |
Reneta Landsberska[3] | Niemcy, 1840 | siewka nieznanego pochodzenia | odmiana jesienna | amatorska | ![]() |
Rubin[13] | O. Louda, Czechy, 1960 | Lord Lambourne × Golden Delicious | odmiana jesienna | towarowa | ![]() |
Rubinette[13] | W. Hausenstein, Szwajcaria, 1966 | Koksa Pomarańczowa × Golden Delicious | odmiana zimowa | towarowa i amatorska | ![]() |
Rubinola[17] | J. Tupy, Czechy, 1980 | Prima × Rubin | odmiana jesienna | towarowa i amatorska | ![]() |
Spartan[3] | R.C Palmer, Kanada, 1936 | McIntosh × Yellow Newton | odmiana zimowa | towarowa | ![]() |
Szampion[13] | O. Louda, Czechy, 1970 | Golden Delicious × Koksa Pomarańczowa | odmiana jesienna | towarowa | ![]() |
Topaz[17] | J. Tupy, Czechy, 1984 | Rubin × Vanda | odmiana zimowa | towarowa i amatorska | ![]() |
Odmiany oferowane do sprzedaży przez szkółki w Polsce w 2018 roku
![]() | Tę sekcję należy dopracować: brak źródeł, ponadto oferta zmienia się corocznie. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się w dyskusji tej sekcji. Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tej sekcji. |
Lista zawiera odmiany, mutanty, klony i sporty – stan 2018 r.[21]
- Alpigala
- Alwa
- Ambassy
- Ananas Berżenicki
- Antonówka
- Antonówka Półtorafuntowa
- Ariwa
- Arnika
- Beni Shogun
- Bigigalaprim
- Bohemia
- Boiken
- Boskoop
- Boskoop Bielaar
- Boskoop Red
- Braeburn
- Braeburn Arno
- Braeburn Mariri Red
- Bramley's Seedling
- Cap Red
- Camspur
- Celeste
- Cesarz Wilhelm
- Chopin
- Close
- Cortland
- Cortland Wicki
- Cosmic Crisp
- Cox’s La Vera
- Crimson Crisp
- Dabinett
- Daliclass
- Dalilight
- Dark Idol
- Dark Ligol
- Dark Rubin
- Delcorf Sissired
- Delela
- Delicious Red
- Delikates
- Discovery
- Early Geneva
- Early Red One – Erovan
- Ecolette
- Egremont Russet
- Eliza (Elise)
- Elpin
- Elshof
- Elstar
- Elstar Red
- Empire
- Enterprise
- Evereste
- Excel
- Fantazja
- Florina
- Free Redstar
- Freedom
- Fuji
- Fuji IP
- Fuji Kiku Fubrax
- Gala
- Gala Brookfield
- Gala Brookfield Baigent
- Gala Dark Ann
- Gala Mitchgla
- Gala Mondial
- Gala Must
- Gala Royal
- Gala Schniga
- Gala Schniga Schnico
- Gala Schniga Schnico Red
- Gala Weronica
- Galaval
- Geneva Early
- Glosan
- Gloster
- Gold Bohemia
- Gold Milenium
- Golden Delicious
- Golden Delicious Kloon B
- Golden Delicious Reinders
- Golden Delicious Smoothee
- Golden Dream
- Golden Gem
- Golden Parsi Da Rosa
- Grafsztynek
- Granny Smith
- Hana
- Honeycrisp
- Honeygold
- Idared
- Idaredest
- James Grieve
- Jeromine
- Jerseymac
- Jester
- Jonagold
- Jonagold Boerekamp
- Jonagold Decosta
- Jonagold Navajo
- Jonagold Rooja
- Jonagored
- Jonagored Supra
- Jonaprince Wilton’s Red
(Red Prince) - Jonaprince Wilton's Red Star
- Jonica
- Julia
- July Red
- Katja
- Kiku
- King Roat Red Delicious
- Koksa Pomarańczowa
- Kosztela
- Kronselska
- Książę Albrecht Pruski
- Księżna Luiza
- Lafayette
- Landsberska
- Ligol
- Ligol Red
- Ligol Redspur
- Ligol Spur
- Ligolina
- Lired
- Lobo
- Lodel
- Malinowa Oberlandzka
- McIntosh
- Melfree
- Melrose
- Miodzianka
- Mitchgla
- Muna
- Mutsu
- Mutsu NK
- Najdared
- Natali Gala
- Novamac
- Papierówka (Oliwka Żółta)
- Paulared
- Pilot
- Pinova
- Piros
- Primula
- Rajka
- Redcord
- Redkroft
- Reneta
- Reneta Landsberska
- Reneta Simirenki
- Reneta Szara
- Reneta Złota (Królowa Renet)
- Rubin
- Rubinola
- Rubinstar
- Rubinstep
- Sander
- Santana
- Sawa
- Sentinel Red
- Smalcówka
- Spartan
- Starking
- Summerred
- Szampion
- Szampion Arno
- Szampion Red
- Szampion Reno
- Titówka
- Topaz
- Topaz Red
- Topaz Red Interstam
- Trinity
- Vikto Red
- Witos
- Yarlington Mill
- Zuzi Gala
- Zuzi Gala Selekt
- Zuzi Red
Zobacz też
Uwagi
- ↑ Pora dojrzewania zależy od wielu czynników, m.in. od stanowiska, długości okresu wegetacji, daty rozpoczęcia wegetacji, zastosowanej podkładki, temperatur w danym roku itp.[8]. Umownie przyjmuje się jednak, iż odmiany letnie to odmiany, których dojrzałość zbiorcza przypada pomiędzy połową lipca a końcem sierpnia, odmiany jesienne dojrzewają we wrześniu, a odmiany zimowe w październiku i listopadzie (do odmian zimowych zalicza się jednak czasem odmiany dojrzewające we wrześniu jednak wyróżniające się dużą zdolnością przechowalniczą (całą zimę).
- ↑ a b c d Ze względu na wrażliwość na niskie temperatury lub wymagania długiego okresu wegetacji odmiana jest bardzo rzadko lub wcale nie jest uprawiana w Polsce.
- ↑ a b c d e Odmiany coraz rzadziej spotykane w uprawie, ze względu na zalety oraz w celu ochrony zasobów genowych objęte programami ochronnymi[11].
Przypisy
- ↑ a b Włodzimierz Seneta, Jakub Dolatowski: Dendrologia. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1997, s. 240. ISBN 83-01-12099-1.
- ↑ a b c d e f g h Bolesław Sękowski: Pomologia systematyczna. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1993. ISBN 83-01-10859-2.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x Aleksander Rejman: Pomologia. Warszawa: PWRiL, 1994. ISBN 83-09-01612-3.
- ↑ Szczepan A. Pieniążek: Sadownictwo. Warszawa: PWRiL, 1988, s. 823. ISBN 83-09-01251-9.
- ↑ Red. Tadeusz Hołubowicz: Sadownictwo w Wielkopolsce : praca zbiorowa. Poznań: Państw, Wydawn. Rolnicze i Leśne, 1987. ISBN 83-09-01197-0.
- ↑ a b Amandine Cornille, Pierre Gladieux, Marinus J.M. Smulders, Isabel Roldán-Ruiz, François Laurens, Bruno Le Cam, Anush Nersesyan, Joanne Clavel, Marina Olonova, Laurence Feugey, Ivan Gabrielyan, Xiu-Guo Zhang, Maud I. Tenaillon, Tatiana Giraud. New Insight into the History of Domesticated Apple: Secondary Contribution of the European Wild Apple to the Genome of Cultivated Varieties. „PLoS Genetics”. 8, 5, 2012. DOI: 10.1371/journal.pgen.1002703.
- ↑ Apple Production Quantity. FAOSTAT, FAO Statistics Division 2014. [dostęp 2014-04-14]. (ang.).
- ↑ Grzegorz Łysiak. Ocena metod określania dojrzałości zbiorczej jabłek. „Zeszyty Naukowe Akademii Rolniczej im H. Kołłątaja w Krakowie”. Zeszyt 57, Tom 2, s. 505–513, 1998.
- ↑ Adams’s Pearmain apple. Orange Pippin. [dostęp 2014-04-02]. (ang.).
- ↑ a b c d Franz Mühl: Alte und neue Apfelsorten. München: Obst und Gartenbauverlag, 1999, s. 208. ISBN 3-87596-093-9.
- ↑ GrzegorzG. Hodun GrzegorzG., WiesławW. Podyma WiesławW., Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie, Warszawa: Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, 2011 (Biblioteczka programu rolnośrodowiskowego 2007–2013), s. 21–22, ISBN 978-83-62164-36-3 [dostęp 2014-04-02] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-05] .
- ↑ a b c Walter Hartmann: Farbatlas Alte Obstsorten. Stuttgart: Ulmer, 2000, s. 318. ISBN 3-8001-3173-0.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n Mikołaj. Ugolik: Odmiany jabłoni. Kraków: Plantpress, 1996. ISBN 83-85982-11-6.
- ↑ a b Augustyn Mika: Jabłoń. Warszawa: MULTICO Oficyna Wydawnicza, 2002. ISBN 83-7073-304-2.
- ↑ a b c Developing New Fruit Varieties. [dostęp 2016-01-03]. (ang.).
- ↑ Ilustrowany katalog odmian jabłoni. Instytut Ogrodnictwa Skierniewice. [dostęp 2016-05-09].
- ↑ a b c d Grzegorz Łysiak, Robert Kurlus. Czeskie odmiany przyszłości. „VIII Spotkanie Sadownicze Sandomierz ’99”, s. 125–131, 1999. Plantpress.
- ↑ Jonagold i jego sporty : praca zbiorowa. Kraków: Wydawnictwo Plantpress, 1999. ISBN 83-85982-25-6.
- ↑ a b Dorota Kruczyńska: Jabłonie : nowe odmiany. Warszawa: Hortpress, 2008. ISBN 978-83-89211-49-1.
- ↑ M.M. Kantorowicz-Bąk M.M., „Jabłoń w każdym ogrodzie”, Poznań, Wydawnictwo PWRiL, s. 66., 2000 .
- ↑ Odmiany jabłoni szkolkarstwo.com.pl [dostęp 2018-10-28]
Bibliografia
- Aleksander Rejman (red.): Pomologia odmianoznawstwo roślin sadowniczych. Warszawa: PWRiL, 1994, s. 679. ISBN 83-09-01612-3.
- Dorota Kruczyńska: Jabłonie : nowe odmiany. Warszawa: Hortpress, 2008. ISBN 978-83-89211-49-1.
- Mikołaj Ugolik: Odmiany jabłoni. Kraków: Plantpress, 1996. ISBN 83-85982-11-6.