Łomkowate
Łomka zachodnia | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | liliopodobne (≡ jednoliścienne) | ||
Rząd | pochrzynowce | ||
Rodzina | łomkowate | ||
Nazwa systematyczna | |||
Nartheciaceae Fr. ex Bjurzon Skandin. Växtfam.: 64. 1846[3] | |||
|
Łomkowate (Nartheciaceae) – rodzina roślin z rzędu pochrzynowców (Dioscoreales). Należy tu 5 rodzajów roślin występujących na rozproszonych obszarach w Ameryce Północnej i Środkowej, w Europie i Azji wschodniej i południowo-wschodniej. Byliny o równowąskich liściach i groniastym kwiatostanie[2].
Rośliny z rodzaju Aletris używane są jako lecznicze, ich kłącze zwane „korzeniem jednorożca” (unicorn root) było istotnym składnikiem popularnego w XIX wieku leku używanego przez kobiety w czasie przekwitania i bolesnych menstruacji[4]. Z pomarańczowych owoców łomki zachodniej pozyskiwano barwnik[4], a Narthecium californicum jest uprawiana w Stanach Zjednoczonych jako roślina ogrodowa[5].
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a7/Aletris_spicata_%28flower_s2%29.jpg/220px-Aletris_spicata_%28flower_s2%29.jpg)
- Pokrój
- Rośliny zielne z krótkim lub płożącym kłączem[6], rzadziej z bulwocebulą[7], zakończonym prosto wznoszącą się łodygą ze szczytowym kwiatostanem i liśćmi skupionymi odziomkowo[4]. Łodyga okrągła na przekroju i pełna[8].
- Liście
- Liście głównie odziomkowe, o blaszce równowąskiej. Liście łodygowe nieliczne i krótsze od odziomkowych[4].
- Kwiaty
- Kwiaty obupłciowe, promieniste, zebrane w grono na szczycie łodygi z wzniesionymi szypułkami. Przysadki równowąskie do lancetowatych, dodatkowo na szypułkach obecne są drobne podkwiatki. Okwiat pojedynczy, 6-listkowy i trwały[4]. Pręciki w liczbie 6[7] osadzone u nasady listków okwiatu. Nitki pręcików są owłosione w przypadku rodzaju Narthecium, nagie u pozostałych. Pylniki są równowąskie. Zalążnie trójkomorowe, górne lub wpół dolne, z pojedynczą szyjką słupka i główkowatym znamieniem[4]. Zalążki liczne[7].
- Owoce
- Torebki podzielone przegrodami i otoczone trwałym okwiatem[6], pękające trzema klapami, zawierające liczne, drobne, podługowate do równowąskich nasiona[4].
Systematyka
Ze względu na niewielkie i niezbyt wyróżniające się szczególnymi cechami kwiaty, ta grupa roślin była w przeszłości bardzo różnie klasyfikowana jako związana z kosatkowatymi Tofieldiaceae, Petrosaviaceae, melantkowatymi Melanthiaceae i liliowatymi Liliaceae[4]. W systemie Takhtajana (2009) włączona do rzędu Petrosaviales[6]. Badania molekularne pozwoliły ustalić ich pozycję w systemie klasyfikacyjnym roślin jako siostrzaną względem pozostałych rodzin w rzędzie pochrzynowców Dioscoreales. Ostatni wspólny przodek współczesnych przedstawicieli rodziny żył około 76 milionów lat temu. Najstarsze (bazalne) rodzaje w obrębie rodziny to kolejno Metanarthecium i Aletris[4].
- Systematyka według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016)
Klad bazalny w rzędzie pochrzynowców (Dioscoreales) w obrębie jednoliściennych.
Pozycja filogenetyczna rodziny w obrębie rzędu:
pochrzynowce |
| ||||||||||||||||||||||||
- Aletris L.
- Lophiola Ker Gawl.
- Metanarthecium Maxim.
- Narthecium Huds. – łomka
- Nietneria Klotzsch ex Bentham
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-01] (ang.).
- ↑ a b c Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-01] (ang.).
- ↑ James Reveal: Indices Nominum Supragenericorum Plantarum Vascularium. University of Maryland. [dostęp 2010-10-04]. (ang.).
- ↑ a b c d e f g h i Maarten J.M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World. Richmond UK, Chicago USA: Kew Publishing, Royal Botanic Gardens, The University of Chicago Press, 2017, s. 132–133. ISBN 978-1-842466346.
- ↑ Kathleen A. Robson, Alice Richter, Marianne Filbert: Encyclopedia of northwest native plants for gardens and landscape. Portland, Or.: Timber Press, 2008, s. 269. ISBN 978-0-88192-863-1.
- ↑ a b c Armen Takhtajan: Flowering Plants. Springer Netherlands, 2009, s. 598-599. ISBN 978-1-4020-9609-9.
- ↑ a b c David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 616, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
- ↑ Nartheciaceae. [w:] Monocot Families [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2020-11-10].
- ↑ List of Genera in NARTHECIACEAE, [w:] Vascular plant families and genera, Kew Gardens & Missouri Botanical Garden [dostęp 2010-10-04] (ang.).
- Britannica: plant/Nartheciaceae
- SNL: romefamilien