Trapy Dekanu
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c8/Western-Ghats-Matheran.jpg/225px-Western-Ghats-Matheran.jpg)
Trapy Dekanu – wielkie pokrywy lawowe (trapy), tworzące płaskowyż Dekan w Indiach, powstałe na przełomie mezozoiku i kenozoiku. Ich powstanie nie mogło pozostać bez wpływu na środowisko przyrodnicze i zapewne przyczyniło się do wymierania kredowego.
Pod koniec okresu kredowego, ok. 66 mln lat temu, w obrębie Indii (będących wówczas samodzielnym kontynentem) rozpoczął się epizod niezwykle wzmożonego wulkanizmu. Wylewy law bazaltowych utworzyły pokrywy lawowe o miąższości (grubości) sięgającej ponad 2000 metrów, które pokrywają 500 tys. km². Ich pierwotny zasięg był prawdopodobnie nawet trzy razy większy[1], obecnie są one w dużym stopniu zerodowane i pokryte osadami kenozoicznymi.
Powstanie
Trapy dekańskie uformowały się pomiędzy kredą późną a eocenem. Erupcje rozpoczęły się 250 tysięcy lat przed kończącym kredę upadkiem planetoidy na Jukatanie, a ustały 500 tysięcy lat później[2] (wcześniej podejrzewano, że trapy mogły powstać szybciej, nawet w zaledwie 30 000 lat[3]). Uważa się, że powstały one w wyniku przemieszczenia się płyty indyjskiej nad plamą gorąca Reunion. Czasowo ich powstanie zbiega się z intensyfikacją ruchów płyt litosfery[1]. Sugerowano także, że struktura dna morskiego u wybrzeży Indii, nazwana imieniem Śiwa, jest kraterem uderzeniowym, który może mieć związek z wulkanizmem dekańskim[4].
Powstanie trapów Dekanu poprzez uwolnienie do atmosfery ogromnych ilości gazów i pyłu (w tym miliarda ton siarki[5]) przyczyniło się do wymierania kredowego[6]. Część badaczy sądzi wręcz, że było jego główną przyczyną[7].
Geografia
Trapy Dekanu bywają dzielone na cztery prowincje: Dekan właściwy na południe od rzeki Narbada, płaskowyż Malwa na północ od tej rzeki, płat Mandla (w stanie Madhya Pradesh) i płaskowyż Saurashtra (w stanie Gudźarat). Pokrywy lawowe leżą generalnie poziomo, z upadem 1° lub mniejszym na większości obszaru; największe odchylenia od poziomu występują na zachodnim wybrzeżu Indii. Na wybrzeżu trapy mają także największą miąższość i cienieją w kierunku wschodnim. Pojedyncze wylewy lawy osiągały miąższość do 160 m. Historycznie były one dzielone stratygraficznie na trzy grupy (górne, środkowe i dolne), w oparciu o osady uwięzione między kolejnymi wylewami. Datowanie paleomagnetyczne wskazuje jednak, że nie odzwierciedla to właściwie czasu powstania pokryw lawowych[1].
Zobacz też
Bibliografia
- Ryszard Krzysztof Borówka: Dzieje Ziemi i rozwój życia. Jak zmieniał się świat przyrody. Poznań: Wydawnictwo Kurpisz, 2001, s. 84. ISBN 83-88276-36-0.
Przypisy
- ↑ a b c J.M.Mahoney: Deccan Traps. W: J.D. Macdougall (red.): Continental Flood Basalts. Springer, 1988, s. 341, seria: Petrology and Structural Geology. ISBN 90-277-2806-2.
- ↑ Jennifer Chu: What really killed the dinosaurs?. Massachusetts Institute of Technology, 2014-12-01. [dostęp 2014-12-15]. (ang.).
- ↑ Christa Stratton: India's Smoking Gun: Dino-Killing Eruptions. Geological Society of America, 2005-08-09. [dostęp 2014-05-08].
- ↑ Sankar Chatterjee, Naresh M. Mehrotra. The significance of the contemporaneous Shiva impact structure and Deccan volcanism at the KT boundary. „Geological Society of America. Abstracts with Programs”. 41 (7), s. 160, 2009. (ang.).
- ↑ Dinosaur Extinction Firmly Linked to Asteroid Impact. Natural Resources Canada, 2010-04-10. [dostęp 2014-05-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-09-12)]. (ang.).
- ↑ Tia Ghose: Volcanoes, Not Meteorite, Killed Dinosaurs, Scientist Argues. LiveScience, 2012-12-07. [dostęp 2014-05-08].
- ↑ Betsy Mason: Massive Volcanic Eruptions Could Have Killed Off the Dinosaurs. Wired Science, 2008-12-15. [dostęp 2014-05-08].