Przymiotno kanadyjskie
![]() | |||||
Systematyka[1][2] | |||||
Domena | eukarionty | ||||
---|---|---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||||
Podkrólestwo | |||||
Nadgromada | |||||
Gromada | |||||
Podgromada | |||||
Nadklasa | okrytonasienne | ||||
Klasa | Magnoliopsida | ||||
Nadrząd | astropodobne | ||||
Rząd | astrowce | ||||
Rodzina | astrowate | ||||
Podrodzina | Asteroideae | ||||
Rodzaj | przymiotno | ||||
Gatunek | przymiotno kanadyjskie | ||||
Nazwa systematyczna | |||||
Erigeron canadensis L. Sp. Pl.: 863 (1753) | |||||
| |||||
| |||||
| |||||
|
Przymiotno kanadyjskie, konyza kanadyjska (Erigeron canadensis L.) – gatunek rośliny z rodziny astrowatych. W drugiej połowie XX wieku klasyfikowany zwykle do rodzaju konyza jako Conyza canadensis, ale po odkryciu zagnieżdżenia tego rodzaju w obrębie Erigeron na przełomie XX i XXI wieku, ponownie włączany do rodzaju przymiotno[4][3].
Zasięg występowania
Pochodzi z Ameryki Północnej i Środkowej, ale rozprzestrzenił się także w innych rejonach świata[5]. Obecnie jest gatunkiem kosmopolitycznym, poza Antarktydą występującym na wszystkich kontynentach i wielu wyspach[6]. W Polsce pojawił się w I połowie XVIII w. w wyniku nieświadomego zawleczenia[7] i jest obecnie rośliną bardzo pospolitą. Na początku XXI w. szacowano, że jest najczęściej spotykaną w Polsce rośliną obcego pochodzenia[8]. Status gatunku we florze Polski: epekofit[9].
Morfologia
- Łodyga
- Pojedyncza lub silnie rozgałęziona o wysokości od 5 cm do 1 m, pokryta szczeciniastymi, białymi włoskami[9].
- Liście
- Ulistnienie skrętoległe. Liście lancetowate lub równowąskolancetowate, nagie, lub z rzadka szorstko owłosione i orzęsione. Dolne liście mają brzegi odlegle ząbkowano-piłkowane, górne są całobrzegie[9].
- Kwiaty
- Koszyczki małe, gęsto skupione w wiechę. W jednym koszyczku 25–45 kwiatów. Okrywa koszyczka naga, o długości 3–4 mm. Kwiaty brzeżne języczkowate, brudnobiałe, wyraźnie dłuższe od listków okrywy[10].
- Owoce
- Niełupki o długości około 1,5 mm z dwukrotnie dłuższym puchem kielichowym, nie dłuższym jednak od listków okrywy koszyczka. Puch kielichowy 1-szeregowy, złożony z licznych, nierozgałęzionych włosków[9].
- Koszyczek
- Kwiatostan
- Łodyga
- Pęd
Biologia i ekologia
- Rozwój: Roślina roczna lub dwuletnia. Kwitnie od czerwca do października, jest rozsiewana przez wiatr. Jedna roślina może wytworzyć w ciągu roku nawet ponad 100 000 nasion[11].
- Siedlisko: Rośnie głównie na siedliskach ruderalnych i jako chwast w uprawach: na piaszczystych ugorach, miedzach, na przydrożach, nasypach kolejowych, murach, itp.[9]
- W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny i wyróżniający dla Ass. Erigeronto-Bryetum[12].
- Genetyka i zmienność: Liczba chromosomów 2n= 18. Tworzy mieszańce z przymiotnem ostrym[13].
- Korelacje międzygatunkowe
- Pasożytuje na nim grzyb Podosphaera fusca wywołujący mączniaka prawdziwego, grzybopodobny lęgniowiec Basidiophora entospora wywołujący mączniaka rzekomego, żerują larwy chrząszcza Olibrus corticalis i pluskwiak Neides tipularius[14].
Zastosowanie
- Ziele Herba Erigerontis canadensis zawierające flawonoidy i olejki eteryczne wykorzystywane jest do produkcji perfum[10].
- Z ziela przymiotna produkowane są tabletki przeciwkrwotoczne Hemorigen[15].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-15] (ang.).
- ↑ a b Erigeron canadensis L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-06-19].
- ↑ Kadereit J. W., Albach D. C., Ehrendorfer F., Galbany-Casals M. i inni. Which changes are needed to render all genera of the German flora monophyletic?. „Willdenowia”. 46, s. 39 – 91, 2016. DOI: 10.3372/wi.46.46105.
- ↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-06-15].
- ↑ Discover Life Maps. [dostęp 2018-01-15].
- ↑ IOP Kraków. Gatunki obce w Polsce
- ↑ BarbaraB. Tokarska-Guzik BarbaraB. i inni, Rośliny obcego pochodzenia w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem gatunków inwazyjnych [pdf], Warszawa: Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, 2012, s. 54, ISBN 978-83-62940-34-9 .
- ↑ a b c d e Barbara Sudnik-Wójcikowska: Rośliny synantropijne. Warszawa: Multico, 2011. ISBN 978-83-7073-514-2.
- ↑ a b Jakub Mowszowicz: Flora jesienna. Przewodnik do oznaczania dziko rosnących jesiennych pospolitych roślin zielnych. Warszawa: WSiP, 1986. ISBN 83-02-00607-6.
- ↑ Horst Klaaβen, Joachim Freitag: Profesjonalny atlas chwastów. Limburgerhof: BASF Aktiengeselschaft, 2004.
- ↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
- ↑ Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
- ↑ Malcolm Storey: Conyza canadensis (L.) Cronquist (Canadian Fleabane). [w:] BioInfo (UK) [on-line]. [dostęp 2018-02-28].
- ↑ www.doz.pl: Encyklopedia leków: Hemorigen. [dostęp 2009-01-23]. (pol.).
- J9U: 987007566686105171
- SNL: hestehamp
- EUNIS: 153261
- Flora of China: 242422265
- Flora of North America: 242422265
- FloraWeb: 21687
- GBIF: 3146791
- identyfikator iNaturalist: 76907
- IPNI: 203653-1
- ITIS: 196266
- NCBI: 72917
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): gcc-115400
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:203653-1
- Tela Botanica: 24880
- identyfikator Tropicos: 2700697
- CoL: Y24W, 6GNBD