Pomorzlinowate
Frankenia laevis | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | goździkopodobne | ||
Rząd | goździkowce | ||
Rodzina | pomorzlinowate | ||
Nazwa systematyczna | |||
Frankeniaceae Desv. S. Gérardin de Mirecourt & N.A. Desvaux, Dict. Rais. Bot.: 188. 12-19 Apr 1817[3] | |||
Typ nomenklatoryczny | |||
| |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/15/Frankenia_cordata.jpg/220px-Frankenia_cordata.jpg)
Pomorzlinowate (Frankeniaceae Desv.) – monotypowa rodzina roślin okrytonasiennych. Obejmuje jeden rodzaj pomorzlin (Frankenia), w obrębie którego wyróżnia się ok. 80[5]–90[2] gatunków. Rośliny te występują na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy. Zasiedlają zwykle plaże i pustynie, wiele gatunków dobrze znosi siedliska silnie zasolone[6][7].
Jako roślina ozdobna w ogrodach skalnych uprawiany bywa gatunek europejski – Frankenia laevis[7]. Niektóre gatunki wykorzystywane są jako lecznicze, np. południowoamerykański F. salina stosowany jest do leczenia chorób reumatycznych. Rośliny z tego rodzaju stanowią też źródło trucizn, a popiół stanowi surowiec do pozyskania soli[8].
Nazwa naukowa rodzaju i rodziny upamiętnia szwedzkiego naturalistę Johanna Franckego (Johannus Frankenius, 1590–1661), profesora medycyny Uniwersytetu w Uppsali[7].
Rozmieszczenie geograficzne
Rodzaj Frankenia ma centrum zróżnicowania w Australii[7], gdzie rośnie 50 gatunków[8]. Poza tym rośliny te są szeroko rozprzestrzenione, zwłaszcza w rejonie wybrzeży[7] w strefie podzwrotnikowej i tropikalnej[6]. Na kontynentach amerykańskich rośnie 14 gatunków[8] – w południowo-zachodniej części Ameryki Północnej oraz zachodniej i południowej części Ameryki Południowej. Przedstawiciele rodzaju obecni są na wyspach Oceanu Atlantyckiego, w północnej i południowej Afryce, w południowej Europie (6 gatunków[8]), w południowo-zachodniej i środkowej Azji[5][7].
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/79/Frankeniasalina1.jpg/220px-Frankeniasalina1.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/60/Frankenia_johnstonii.jpg/220px-Frankenia_johnstonii.jpg)
- Pokrój
- Rośliny zielne (jednoroczne i byliny), rzadziej krzewy[6], często poduszkowe[7].
- Liście
- Naprzeciwległe, nieduże, pojedyncze[6][7], często pary liści zrastają się nasadami. Blaszki są płaskie lub silnie podwinięte (na przekroju liście bywają okrągłe)[7].
- Kwiaty
- Promieniste i obupłciowe, wyrastają pojedynczo lub zebrane w wierzchotkowate kwiatostany. Kielich tworzy zwykle 5, rzadziej 4, 6, 7 działek, zrośniętych u dołu w trwałą, żebrowaną rurkę, na szczycie z krótkimi ząbkami. Taka sama jest liczba płatków korony, które są wolne, z paznokciem, z którego górnej części wyrastają łuskowate osklepki lub języczek. Pręciki są trzy w jednym okółku lub jest ich więcej (zwykle 6, ale czasem do 25) w dwóch okółkach. Nitki pręcików są wolne lub zrośnięte u dołu. Pylniki otwierają się podłużnymi pęknięciami do zewnątrz. Górna zalążnia tworzona jest przez 1–4 owocolistki (najczęściej trzy) i jest jednokomorowa. Smukła szyjka słupka zwieńczona jest rozgałęzieniami ze znamionami w liczbie odpowiadającej liczbie owocolistków[7].
- Owoce
- Torebki schowane w trwałych kielichach[7].
Systematyka
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/34/Frankenia_pauciflora_-_Flickr_-_Kevin_Thiele.jpg/220px-Frankenia_pauciflora_-_Flickr_-_Kevin_Thiele.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/67/Frankenia_pulverulenta_-_Flickr_-_aspidoscelis_%284%29.jpg/220px-Frankenia_pulverulenta_-_Flickr_-_aspidoscelis_%284%29.jpg)
- Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)
Rodzina siostrzana dla tamaryszkowatych:
polygonids |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
- Podział[5]
Rodzaj: Frankenia Linnaeus, Sp. Pl. 331. 1 Mai 1753
- Frankenia adpressa Summerh.
- Frankenia ambita Ostenf.
- Frankenia boissieri Reut. ex Boiss.
- Frankenia brachyphylla (Benth.) Summerh.
- Frankenia bracteata Turcz.
- Frankenia bucharica Basil.
- Frankenia caboverdeana (Brochmann, Lobin & Sunding) Rivas Mart., Lousã, J.C.Costa & Maria C.Duarte
- Frankenia capitata Webb & Berthel.
- Frankenia chevalieri Maire
- Frankenia chilensis C.Presl ex Schult. & Schult.f.
- Frankenia chubutensis Speg.
- Frankenia cinerea A.DC.
- Frankenia conferta Diels
- Frankenia confusa Summerh.
- Frankenia connata Sprague
- Frankenia cordata J.M.Black
- Frankenia corymbosa Desf.
- Frankenia crispa J.M.Black
- Frankenia cupularis Summerh.
- Frankenia decurrens Summerh.
- Frankenia densa Summerh.
- Frankenia desertorum Summerh.
- Frankenia drummondii Benth.
- Frankenia eremophila Summerh.
- Frankenia ericifolia C.Sm. ex DC.
- Frankenia fecunda Summerh.
- Frankenia fischeri Hicken
- Frankenia flabellata Sprague
- Frankenia foliosa J.M.Black
- Frankenia fruticosa J.C.Manning & Helme
- Frankenia georgei Diels
- Frankenia glomerata Turcz.
- Frankenia gracilis Summerh.
- Frankenia gypsophila I.M.Johnst.
- Frankenia hamata Summerh.
- Frankenia hirsuta L.
- Frankenia hispidula Summerh.
- Frankenia interioris Ostenf.
- Frankenia irregularis Summerh.
- Frankenia jamesii Torr. ex A.Gray
- Frankenia johnstonii Correll
- Frankenia juniperoides (Hieron.) M.N.Correa
- Frankenia laevis L.
- Frankenia latior Sprague & Summerh.
- Frankenia laxiflora Summerh.
- Frankenia leonardorum Alain
- Frankenia magnifica Summerh.
- Frankenia margaritae Medrano
- Frankenia microphylla Cav.
- Frankenia montana (Brochmann, Lobin & Sunding) Rivas Mart., Lousã, J.C.Costa & Maria C.Duarte
- Frankenia muscosa J.M.Black
- Frankenia nodiflora Lam.
- Frankenia orthotricha (J.M.Black) J.M.Black
- Frankenia pallida Boiss.
- Frankenia palmeri S.Watson
- Frankenia parvula Turcz.
- Frankenia patagonica Speg.
- Frankenia pauciflora DC.
- Frankenia persica (Boiss.) Jaub. & Spach
- Frankenia planifolia Sprague & Summerh.
- Frankenia plicata Melville
- Frankenia pomonensis Pohnert
- Frankenia portulacifolia (Roxb.) Spreng.
- Frankenia pseudoericifolia Rivas Mart., Lousã, J.C.Costa & Maria C.Duarte
- Frankenia pseudoflabellata Summerh.
- Frankenia pulverulenta L.
- Frankenia punctata Turcz.
- Frankenia repens (P.J.Bergius) Fourc.
- Frankenia salina (Molina) I.M.Johnst.
- Frankenia salsuginea Adıgüzel & Aytaç
- Frankenia scabra Lindl.
- Frankenia serpyllifolia Lindl.
- Frankenia sessilis Summerh.
- Frankenia setosa W.Fitzg.
- Frankenia stuartii Summerh.
- Frankenia subteres Summerh.
- Frankenia tetrapetala Labill.
- Frankenia thymifolia Desf.
- Frankenia triandra J.Rémy
- Frankenia tuvinica Lomon.
- Frankenia uncinata Sprague & Summerh.
- Frankenia vidalii Phil.
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-04] (ang.).
- ↑ a b Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-04] (ang.).
- ↑ a b James Reveal: Indices Nominum Supragenericorum Plantarum Vascularium. [dostęp 2011-04-21]. (ang.).
- ↑ Index Nominum Genericorum (ING). Smithsonian National Museum of Natural History. [dostęp 2011-04-21]. (ang.).
- ↑ a b c Frankenia L., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2023-10-13] .
- ↑ a b c d Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe. Warszawa: Muza SA, 1998, s. 51-52. ISBN 83-7079-778-4.
- ↑ a b c d e f g h i j k Maarten J.M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World. Richmond UK, Chicago USA: Kew Publishing, Royal Botanic Gardens, The University of Chicago Press, 2017, s. 431. ISBN 978-1-842466346.
- ↑ a b c d David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 371, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
- J9U: 987007532175005171
- Britannica: plant/Frankeniaceae
- EoL: 4461
- Flora of China: 10349
- Flora of North America: 10349
- GBIF: 2380
- identyfikator iNaturalist: 58169
- IPNI: 30017175-2
- ITIS: 22311
- NCBI: 63076
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:30017175-2
- Tela Botanica: 101059
- identyfikator Tropicos: 42000119
- identyfikator taksonu Fossilworks: 55464
- CoL: 6244X