Płochacz czarnogardły
Prunella atrogularis[1] | |||
(Brandt, 1843) | |||
![]() | |||
Systematyka | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | zwierzęta | ||
Typ | strunowce | ||
Podtyp | kręgowce | ||
Gromada | ptaki | ||
Podgromada | Neornithes | ||
Infragromada | ptaki neognatyczne | ||
Rząd | |||
Podrząd | |||
Rodzina | płochacze | ||
Rodzaj | Prunella | ||
Gatunek | płochacz czarnogardły | ||
Synonimy | |||
| |||
Podgatunki | |||
| |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2] | |||
![]() najmniejszej troski | |||
Zasięg występowania | |||
![]() lęgowiska występuje przez cały rok zimowiska | |||
| |||
|
Płochacz czarnogardły[3] (Prunella atrogularis) – gatunek małego ptaka z rodziny płochaczy (Prunellidae). Występuje w zachodniej i centralnej Azji oraz na skrajnie wschodnich krańcach Europy. Nie jest zagrożony wyginięciem.
Taksonomia
Po raz pierwszy gatunek opisał Johann Friedrich Brandt w 1843. Holotyp pochodził z Semeju (dawniej Semipałatyńsk; północno-wschodni Kazachstan). Nowemu gatunkowi nadał nazwę Accentor atrogularis[4]. Obecnie (2022) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) umieszcza płochacza czarnogardłego w rodzaju Prunella. Wyróżnia dwa podgatunki[5]. Dwa proponowane podgatunki, P. a. lucens i P. a. menzbieri zsynonimizowano z P. a. huttoni[6].
Podgatunki i zasięg występowania
IOC wyróżnia następujące podgatunki[5]:
- P. a. atrogularis (von Brandt, JF, 1843) – gniazdują w północnym i centralnym Uralu; zimowiska znajdują się we wschodnim Iranie, Turkmenistanie i Uzbekistanie na południe po Afganistan i północno-zachodni subkontynent indyjski oraz skrajnie południowo-zachodnie Chiny[6]
- P. a. huttoni (Moore, F, 1854) – góry zachodnio-centralnej Azji, od Ałtaju po Tienszan i Pamir; częściowo migrują do południowo-zachodniej Azji. W marcu 2001 odnotowano przedstawiciela podgatunku, prawdopodobnie zagubionego, w górach Qin Ling (Shaanxi, centralne Chiny)[6].
Zagubione ptaki odnotowywano m.in. w Niemczech (styczeń 2012 – drugie stwierdzenie[7]), Francji (1997 – pierwsze stwierdzenie[8]), Turcji (2014 – pierwsze stwierdzenie[9]), Finlandii (do października 2016 – 11 stwierdzeń), Szwecji (do listopada 2017 – 9 stwierdzeń)[10], Norwegii (2013 – pierwsze stwierdzenie)[11], na Litwie (2015 – pierwsze stwierdzenie)[12], na Słowacji[13], w Kuwejcie (1995 – pierwsze stwierdzenie)[14]. W 1975 miało miejsce pierwsze stwierdzenie dla Omanu; początkowo ptaka błędnie zidentyfikowano jako płochacza pstrego (P. ocularis). Po 20 dniach od obserwacji ptak został zabity i przekazany do Muzeum Historii Naturalnej w Tring[15]. Zagubione ptaki notuje się też w nietypowych rejonach w Rosji, np. w regionie Kirowa w 2015; ogółem rzadko te ptaki pojawiają się w równinnych, europejskich częściach Rosji[16].
W Polsce stwierdzony został po raz pierwszy w marcu 2021 w miejscowości Miączyn w powiecie zamojskim[17]. Po zaakceptowaniu stwierdzenia[18] Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego wciągnęła płochacza czarnogardłego na Listę awifauny krajowej[19].
Morfologia
Długość ciała wynosi 13,5[20]–17 cm, masa ciała 14,5–23,6 g. Długość skrzydła u samców: 68–77 mm, u samic: 68–73 mm[21]. W szacie godowej płochacze czarnogardłe mają ciemnobrązowe ciemię, niekiedy z szaropłowymi krawędziami piór. Szyja i górna część grzbietu mają barwę płowobrązową, pokryte są ciemnobrązowymi paskami. Kuper i pokrywy nadogonowe szarobrązowe. Brew jasna, niemal biała, sięga aż po kark. Kantarek, pokrywy uszne, broda i gardło ciemnobrązowe, pierś płowa (ciepła, pomarańczowa[20]). Pozostała część spodu ciała ma barwę brudnobiałą, na bokach występują ciemnobrązowe paski. Nogi żółte, tęczówka brązowa[21]. Na jesieni płochacze czarnogardłe można odróżnić od innych po jasnej, płowordzawej brwi oraz białych końcówkach czarnych piór na gardle[20].
Ekologia i zachowanie
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6f/Black-throated_Accentor_%28Prunella_atrogularis%29_%288079420223%29.jpg/240px-Black-throated_Accentor_%28Prunella_atrogularis%29_%288079420223%29.jpg)
Płochacze czarnogardłe gniazdują w lasach iglastych (ze świerkami, modrzewiami, jodłami) z zakrzewionymi przecinkami, lasach mieszanych z osikami i brzozami oraz świetlistych lasach jałowcowo-świerkowych na wysokości 1400–2800 m n.p.m. w Tienszanie i 1400–2000 m n.p.m. w Ałtaju. Podczas przelotów odwiedzają lasy, w tym nadrzeczne, ogrody, zachwaszczone tereny, rzadko trzcinowiska[21]. Płochacze czarnogardłe odzywają się delikatnym ti-ti-ti, podobnie jak inni mali przedstawiciele rodzaju. Ich pieśń przypomina pieśń pokrzywnicy (P. modularis), jest bezładna i wykazuje niewielki zakres tonalny, zwrotki są nieznacznie cichsze i krótsze. Mniej jest w niej czystych nut niż u pokrzywnicy[20]. Płochacze czarnogardłe żywią się głównie owadami i innymi stawonogami, jedzą także pozostałe bezkręgowce, w tym ślimaki. Zjadają także ziarno, głównie zimą[6].
Lęgi
Większość informacji na temat rozrodu płochaczy czarnogardłych pochodzi z badań nad przedstawicielami P. a. huttoni prowadzonych w Tienszanie. Okres lęgowy trwa od maja do sierpnia. Prawdopodobnie ptaki te wyprowadzają dwa, być może trzy lęgi[6]. Pary gniazdują 40–200 m od siebie. Gniazda umieszczone są na drzewach (świerkach, modrzewiach) lub krzewach (jałowcach, wiciokrzewach, wierzbach, różach dzikich, dereniach) na wysokości 0,4–15 m nad ziemią (zazwyczaj 1–2 m). Budulec stanowią cienkie gałązki, suche trawy i mech, wyściółkę zaś włosie, puch roślinny i pióra. Gniazdo buduje samica; zajmuje jej to 7–18 dni. Zniesienie liczy 3–6 jaj. Inkubacja trwa 11–14 dni, samica wysiaduje sama; samiec okazjonalnie ją karmi. Obydwa ptaki z pary karmią młode, które opierzają się w pełni po 11–14 dniach[21].
Status
IUCN uznaje płochacza czarnogardłego za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 (stan w 2021). Liczebność światowej populacji wstępnie szacuje się na 10–100 tysięcy dorosłych osobników[2]. BirdLife International ocenia trend populacji jako stabilny[22].
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Prunella atrogularis, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- ↑ a b Prunella atrogularis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ Systematyka i nazwa polska za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Prunellidae Richmond, 1908 (1840) - płochacze - Accentors (wersja: 2021-01-16). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2021-06-26].
- ↑ Johann Friedrich Brandt. Remarques sur trois espèces nouvelles d'oiseaux chanteurs appartenant aux genres Saxicola et Accentor. „Bulletin de la Classe physico-mathématique de l'Académie impériale des sciences de Saint-Pétersbourg”. 2, n. 9–10. s. 140. (łac.).
- ↑ a b F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): IOC World Bird List (v12.1). [dostęp 2022-03-06]. (ang.).
- ↑ a b c d e Hatchwell, B. & de Juana, E.: Black-throated Accentor (Prunella atrogularis). [w:] del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2020. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-05-10)].
- ↑ Lissak, W., & Nowak, M.. Zweiter Nachweis der Schwarzkehlbraunelle Prunella atrogularis in Deutschand. „Limicola”. 26, s. 129–137, 2012.
- ↑ Colin Davies& J.T. R. Sharrock. The European Bird Report. „British Birds”. 93, s. 415–427, 2000.
- ↑ Arzu Gürsoy Ergen & Y. Sancar Barış. First record of Black-throated Accentor, Prunella atrogularis (Brandt, 1884), in Turkey. „Zoology in the Middle East”. 62, s. 367–369, 2016.
- ↑ Search for observations: Prunella atrogularis. tarsiger.com. [dostęp 2017-12-04].
- ↑ Frode Falkenberg: En gjest fra Ural. Norsk Ornitologist Forening, 29 listopada 2013. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-04-26)].
- ↑ Цуд на Каляды: злапаны новы для Літвы від птушак, Birdwatch.by, 24 grudnia 2015 [dostęp 2017-12-04] .
- ↑ Vladimír Slobodník & Roman Slobodník. Prehľad krúžkovania vtákov na Slovensku v roku 2010 (Bird-ringing results in Slovakia in 2010). „Tichodroma”. 23, s. 71–76, 2011.
- ↑ N. Cleere , D. Kelly & C.W.T. Pilcher. Results from a late autumn ringing project in Kuwait, 1995. „Ringing & Migration”. 20, s. 186–190, 2000.
- ↑ Alstrom, P.. A Radde's accentor Prunella ocularis from Oman reidentified as black-throated accentor P. atrogularis. „Sandgrouse”. 13, pt. 2, 1991.
- ↑ В.Н.Сотников. Черногорлая завирушка Prunella atrogularis – новый вид птиц Кировской области. „Русский орнитологический журнал”. 25, s. 1037–1039, 2016. (ros.).
- ↑ Ornitologiczna sensacja niedaleko Zamościa www.dziennikwschodni.pl. 2021-03-28. [dostęp 2021-03-31].
- ↑ Dane archiwalne 2021. Orzeczenia pozytywne wydane w roku 2021. Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego. [dostęp 2022-03-06].
- ↑ Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego: Lista awifauny krajowej. Gatunki ptaków stwierdzone w Polsce – stan z 31.12.2021. [dostęp 2022-03-06].
- ↑ a b c d Lars Svensson: Przewodnik Collinsa. Ptaki. Wyd. II. warszawa: MULTICO, 2017, s. 274–275. ISBN 978-83-7763-406-6.
- ↑ a b c d Black-throated Accentor Prunella atrogularis (Brandt, 1844). Kazakhstan Birdwatching Community. [dostęp 2017-12-03].
- ↑ Black-throated Accentor Prunella atrogularis. BirdLife International. [dostęp 2017-12-03].
Linki zewnętrzne
- Zdjęcia, nagrania głosów i krótkie filmy. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).
- Nagrania głosów płochaczy czarnogardłych w serwisie xeno-canto
- SNL: svartstrupejernspurv