Od Warszawy do Ojcowa
Autor | Władysław Umiński |
---|---|
Wydanie oryginalne | |
Język | polski |
Data wydania | 1897 |
Od Warszawy do Ojcowa. Przygody w podróży po kraju – przygodowa powieść krajoznawcza dla młodzieży Władysława Umińskiego z 1897 roku. sią powieści jest wakacyjna wycieczka warszawskich 4-klasistów z gimnazjum, podróżujących od Warszawy do Ojcowa.
Historia wydań
Powieść wydano w 1897 roku (przez Księgarnię Polską Kazimierza Grendyszyńskiego w Petersburgu) i wznowiono w latach 1923 i 1925[1].
Fabuła
Osią powieści jest wakacyjna wycieczka warszawskich 4-klasistów z gimnazjum (o nazwiskach Ilski, Dębski, Zielnicki i Motylski), którzy pieszo, przez parę tygodni, zwiedzają Wilanów, Czersk, Puławy, Kazimierz Dolny, Janowiec, Zwoleń, Czarnolas, Iłżę, góry Świętokrzyskie, Chęciny, Kielce, Olkusz i na końcu Ojców, oglądając zabytki, zbierając „okazy przyrodnicze”, i przeżywając rożne przygody (jedna osoba wpada do lochu, bohaterowie są oskarżeni o kradzież, a ich samych okradają cyganie). Młodzi wyruszyli w podróż bez zgody rodziców, jednak dwójka ojców śledziła ich i potajemnie pomagała w kłopotach[2][3][4].
Analiza
Powieść jest uważana jest za powieść krajoznawczą[5] i jak wiele powieści Umińskiego, inspirowana twórczością Verne’a, aczkolwiek „przetransponowana na polską uczuciowość i stosunki [i] ożywiona polską ideowością”[6]. Odzwierciedla wartości edukacyjne ery pozytywizmu, a także patriotyczne („podtrzymujący ducha” opis Polski w okresie zaborów)[7]. Według Damiana Włodzimierza Makucha, była to powieść „ceniona w [swej] epoce”[8].
Odbiór
W 1896 powieść pozytywnie ocenił Wiktor Gomulicki w Kraju, chwaląc umiejscowienie akcji w Polsce, i pisząc, że przygody bohaterów „bardziej zajmą naszą młodzież, niż Anglicy i Amerykanie awanturujący się po dalekich morzach i lądach”[8]. W 1897 powieść pozytywnie opisał recenzent Ateneum, podpisujący się jako J.A. Pisał, że jest to „powieść żywo napisana, zajmie niezawodnie każdego młodego czytelnika, który nie tylko znajdzie w niej wiele ciekawych wiadomości tak z geografii, jak i z nauk przyrodniczych, lecz zapozna się z osobliwościami, zabytkami, ludem i przyrodą swego kraju”[3]. W tym samym roku książka doczekała się też pozytywnej recenzji w Przeglądzie Polskim. Recenzent pisał, że młodzi czytelnicy „będą słusznie zachwycać się przygodami swych rówieśników” w książce „ślicznej” i „napisanej nadzwyczaj barwnie i zajmująco”, chwalił tez „ciekawe opisy miejscowości, zdarzeń i wrażeń podróżnych, wybornie pochwytanych i powtórzonych”[7].
Wznowienie powieści w okresie międzywojennym spotkało się z mieszanymi recenzjami. W 1924 w Przeglądzie Warszawskim Aniela Gruszecka skrytykowała książkę jako „cudowny anachronizm”, krytykując nieadekwatną adaptację powieści sprzed lat trzydziestu, w której znajdują się nieliczne wzmianki o czasach dzisiejszych, ale ogólnie książka prezentuje przestarzałą rzeczywistość epoki rozbiorowej, nie wspominając słowem o niedawnej I wojnie światowej czy końcu rozbiorów. Gruszecka także skrytykowała niski poziom wiedzy i umiejętności bohaterów, nie znających pojęć, które uważa za powszechne dla dzieci w wieku bohaterów (np. Beskidy, żbik), czy umiejętności ery harcerskiej (rozpalanie ogniska, zakładanie obozu), co według niej dla dzisiejszego czytelnika naraża bohaterów "na śmieszność i lekceważenie"[9][10].
Pozytywie o książce wyraził się natomiast recenzent Dziennika Bydgoskiego w 1926, pisząc, że książka ta „stanowi nadzwyczaj interesującą lekturę podczas wakacyj... Kochany Czytelniku, wiem, że po przeczytaniu tego dzieła podziękujesz za to, iż Ci zwrócono uwagę na tę piękną książkę”[11]. Książkę zrecenzowała też Komisja Oceny Książek do Czytania dla Młodzieży Szkolnej. Recenzent pisał, że celem powieści jest przedstawienie czytelnikowi interesujących miejsc polskich razem z przedstawieniem wiadomości przyrodniczych, jednak „cel ten autor osiąga tylko częściowo, gdyż opis zabytków architektury, aczkolwiek drobiazgowy, jest suchy i mało zajmujący”; recenzent krytykował też niewyraźne ilustracje w tekście. W podsumowaniu stwierdzono ponadto, że „w przedstawieniu stosunków koleżeńskich” i zachowań bohaterów, zaczynając od „potajemnego wydalenia się z domu”, „autor nie ustrzegł się szczegółów, mogących nasuwać wątpliwości z punktu widzenia pedagogicznego”. Książkę określono jako „dozwoloną” w roku 1929 dla dzieci w wieku 11–14[2].
W 1955 w Poradniku Bibliotekarza napisano, że książka „budzi zamiłowanie krajoznawcze”[12].
W 1983 o książce pozytywnie pisał Jarosław Iwaszkiewicz we swoich wspomnieniach[13]; a jego powieść z 1953 roku, Wycieczka do Sandomierza, jest nawiązaniem do powieści Umińskiego, zarówno fabularnie, jak i w konstrukcji utworu, powtarzając nawet imię i nazwisko jednego z bohaterów utworu Umińskiego (Jacek Motylski)[14]. Jest ona także dedykowana Umińskiemu "w siedemdziesięciolecie jego niezapomnianej twórczości"[15].
W 2006 książkę zaliczono do bardziej popularnych utworów Umińskiego[4].
Przypisy
- ↑ JadwigaJ. Czachowska JadwigaJ. (red.), Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik biobibliograficzny. T. 8, Ste – V, AlicjaA. Szałagan (red.), 2003, s. 437 [dostęp 2023-10-12] .
- ↑ a b Spis książek poleconych do bibljotek szkolnych przez Komisję Oceny Książek do Czytania dla Młodzieży Szkolnej, Skł. gł.: książnica-Atlas, 1929, s. 36, 320 [dostęp 2024-02-04] (pol.).
- ↑ a b Ateneum, W. Spasowicz, 1897, s. 360–361 [dostęp 2024-02-22] (pol.).
- ↑ a b Litteraria, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2006, s. 59 [dostęp 2024-02-22] (pol.).
- ↑ WincentyW. Burek WincentyW., JarosławJ. Iwaszkiewicz JarosławJ., Sandomierz nas połączył: korespondencja z lat 1945–1963, Wyd. Klub „Skotnica”, 1995, s. 57, ISBN 978-83-903446-2-1 [dostęp 2024-02-22] (pol.).
- ↑ Przegląd Powszechny. „Przegląd Pismiennictwa”. Tom 161, Rok XLI (1924). s. 75.
- ↑ a b Przegla̜d polski, Druk. C.K. Uniwersytetu Jagiellońskiego, 1897, s. 418 [dostęp 2024-02-22] (pol.).
- ↑ a b Damian WłodzimierzD.W. Makuch Damian WłodzimierzD.W., Spotkanie z Obcym. Zmyślenie ograniczone w powieści „W nieznane światy” Władysława Umińskiego, „Wiek XIX. Rocznik Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza”, LXVIII (1), 2013, s. 205–226, ISSN 2080-0851 [dostęp 2024-02-22] (pol.).
- ↑ KrystynaK. Kuliczkowska KrystynaK., Literatura okresu Młodej Polski, Państwowe Wydawnictwo Naukowe. Instytut Badań Literackich (Polska Akademia Nauk), 1973, s. 587–589 [dostęp 2024-02-22] (pol.).
- ↑ A. Gruszecka. Rec. w dziale Literatura dla dzieci. "Przegląd Warszawski" 1924 nr 39 s. 401-402 https://mbc.cyfrowemazowsze.pl/dlibra/publication/31884/edition/27500?language=en
- ↑ Dziennik Bydgoski (R. 20), „Dla naszej młodzieży”, 1926, Nr 145, s. 9.
- ↑ Poradnik Bibliotekarza, Stowarzyczenie Bibliotekarzy Polskich, 1955, s. 61 [dostęp 2024-02-22] (pol.).
- ↑ JarosławJ. Iwaszkiewicz JarosławJ., Książka moich wspomnień, Wyd. Literackie, 1983, s. 40, ISBN 978-83-08-01052-5 [dostęp 2024-02-22] (pol.).
- ↑ KrystynaK. Kuliczkowska KrystynaK., Literatura dla dzieci i młodzieży w latach 1864 - 1918: zarys monograficzny ; materiały, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1981, s. 59 [dostęp 2024-02-24] (pol.).
- ↑ KrystynaK. Kuliczkowska KrystynaK., Literatura okresu Młodej Polski, Państwowe Wydawnictwo Naukowe. Instytut Badań Literackich (Polska Akademia Nauk), 1973, s. 589–590 [dostęp 2024-02-22] (pol.).