Moderus Gamma
![]() Moderusy Gamma LF 02 AC i 03 AC BD w Poznaniu | |||
Dane ogólne | |||
Producent | Modertrans Poznań | ||
---|---|---|---|
Miejsce produkcji | Biskupice | ||
Premiera | 18 listopada 2016 | ||
Lata produkcji | od 2016 | ||
Dane techniczne | |||
Liczba członów | 5 lub 3 | ||
Długość | 32 010 mm | ||
Szerokość | 2400 mm | ||
Wysokość | 3650 mm | ||
Typ silników | |||
Napięcie zasilania | 600 V | ||
Wnętrze | |||
Liczba miejsc siedzących | 63+3 | ||
Liczba miejsc ogółem | 244[a] | ||
Niskopodłogowość | 100% | ||
Wysokość podłogi | 355 mm | ||
|
Moderus Gamma – rodzina jednoprzestrzennych, niskopodłogowych, tramwajów przegubowych produkowanych od 2016 przez przedsiębiorstwo Modertrans z Poznania w jego zakładzie produkcyjnym zlokalizowanym w Biskupicach.
Pierwsza koncepcja tramwaju Gamma została opracowana w 2007, ale niedługo potem projekt został porzucony. Powrócono do niego w 2013, kiedy to Modertrans otrzymał dofinansowanie na realizację swojej koncepcji. Prototyp został ukończony w 2016 i miał premierę 18 listopada w zakładzie producenta. Zostało wyprodukowanych ponad 100 Gamm i są one eksploatowane przez MPK Poznań, MPK Wrocław i MPK–Łódź.
Historia
Geneza
31 stycznia 2005 powstała spółka Modertrans Poznań[2]. W 2006 przedsiębiorstwo dostarczyło pierwszy wysokopodłogowy tramwaj Moderus Alfa będący modernizacją wagonu z rodziny 105N[3], zaś w 2009 pierwszy częściowo niskopodłogowy pojazd Moderus Beta będący modernizacją wozu Düwag N8C[4]. W 2011 zakład wykonał pierwszy częściowo niskopodłogowy tramwaj własnej konstrukcji, również nazwany Moderus Beta[3]. Wówczas w portfolio producenta brakowało jedynie tramwaju całkowicie niskopodłogowego[5].
Wcześniej, bo już w 2007, w przetargu na dostawę dwóch tramwajów dla Bydgoszczy, Modertrans zaoferował całkowicie niskopodłogowy model o nazwie Gamma[6]. Zamówienie zostało ostatecznie udzielone Pesie, która dostarczyła Tramicusy[7]. Mimo to Modertrans kontynuował swój projekt. W 2008 planowano, że prototyp nowego modelu zostanie oddany do użytku na przełomie 2008 i 2009[8]. Tak się jednak nie stało, a do realizacji koncepcji powrócono 5 lat później[9].
Pierwszy prototyp (LF 01 AC)
Produkcja
1 listopada 2013 Modertrans i Wydział Maszyn Roboczych i Transportu Politechniki Poznańskiej rozpoczęły realizację projektu Innowacyjny tramwaj miejski współfinansowanego przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju i Unię Europejską z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. W ramach tego projektu miał powstać tramwaj niskopodłogowy wyposażony w innowacyjne urządzenia i rozwiązania poprawiające komfort podróżowania[10].
W listopadzie 2014 zaprezentowano główne założenia projektu. Planowano wówczas, że testy tramwaju zostaną przeprowadzone na początku 2016[11]. W połowie maja 2015 zaś przedstawiciele Modertransu mówili o planach montażu pojazdu w okresie od wakacji do końca roku oraz o testach, które zostaną prawdopodobnie przeprowadzone w Poznaniu[12]. Od 1 stycznia 2016 projekt był współfinansowany przez NCBiR w ramach programu Demonstrator+[9] i początkowo miał on zostać zrealizowany do 31 marca[10], ale ostatecznie został ukończony 31 października. Całkowity koszt przedsięwzięcia wyniósł przeszło 14,1 mln zł, z czego ponad 5,6 mln zł stanowiło dofinansowanie[9].
18 listopada 2016 w zakładzie produkcyjnym Modertransu w Biskupicach, w obecności przedstawicieli władz Poznania, powiatu poznańskiego i województwa wielkopolskiego, NCBiR, Politechniki Poznańskiej i krajowych przedsiębiorstw komunikacji miejskiej, miała miejsce prezentacja oraz jazda próbna prototypowego tramwaju[13] Moderus Gamma LF 01 AC[1]. Poinformowano wówczas, że trwa procedura homologacyjna wozu oraz zapowiadano, że pojazd w ciągu dwóch-trzech tygodni trafi na nocne testy do Poznania, a następnie zacznie wozić pasażerów[14]. 27 listopada tramwaj zaprezentowano szerszej publiczności na terenie zajezdni Franowo w ramach imprezy Katarzynki 2016[15]. W styczniu 2017 na terenie tej samej zajezdni kontynuowano testy homologacyjne pojazdu[16], a 29 stycznia Gamma wzięła udział w obchodach 20-lecia Poznańskiego Szybkiego Tramwaju. Miała wówczas nadany numer taborowy 500, ale nadal nie była wykorzystywana liniowo[17].
Testy w Poznaniu
Na początku lutego 2017 prototypowa Gamma rozpoczęła jazdy testowe po Poznaniu. Pod koniec tego miesiąca MPK Poznań poinformowało, że w pojeździe, przed rozpoczęciem jazd z pasażerami, musi zostać dostosowana informacja pasażerska i zainstalowany system Poznańskiej Elektronicznej Karty Aglomeracyjnej. Zapowiedziano wówczas, że tramwaj wyjedzie liniowo najprawdopodobniej 1 kwietnia. Ponadto podano, że pojazd był oglądany przez przedstawicieli Olsztyna, a testami tramwaju są zainteresowani przewoźnicy z Wrocławia, Gdańska i konurbacji górnośląskiej[18]. Ostatecznie prototypowa Gamma pod koniec kwietnia powróciła do Poznania na testy bez pasażerów[19]. 11 maja zapowiedziano, że tramwaj zadebiutuje w ruchu liniowym 15 maja i będzie obsługiwać linie nr 12 i 16[20], co rzeczywiście potem miało miejsce[21].
Testy w Gdańsku
Od 26 do 29 września 2017 prototypowy egzemplarz Gammy był prezentowany na targach Trako w Gdańsku[22]. 28 września, podczas tychże targów, przedstawiciele Gdańskich Autobusów i Tramwajów zapowiedzieli, że w następnym tygodniu[23] tramwaj rozpocznie dwutygodniowe testy na linii nr 9 z możliwością ich przedłużenia do miesiąca. W nocy z 30 września na 1 października pojazd rozładowano na tory tramwajowe przy urzędzie miejskim[24]. 2 października tramwaj został sprawdzony na wzniesieniach występujących na trasie prowadzącej na Chełm, a dzień później przeszkolono ośmioro motorniczych[25].
W dniach 4–6 października prototypowa Gamma[25], która w Gdańsku otrzymała numer taborowy 4001[26], została skierowana do obsługi 16 półkursów linii nr 9 o płaskim przebiegu[25]. Producentowi tramwaju zależało na sprawdzeniu go również na wzniesieniach, które nie występują w Poznaniu, dlatego zaplanowano, że w kolejnych dniach pojazd zostanie przydzielony do linii nr 2 i 6[27]. 9 października tramwaj rozpoczął obsługę 13 półkursów na linii nr 6[28]. Trzy dni później GAiT poinformowały, że testy pojazdu zostały przedłużone i potrwają do końca miesiąca[29]. 31 października przewoźnik podał, że tramwaj zostanie w Gdańsku również przez cały listopad[30]. 1 listopada prototyp obsłużył 8 półkursów linii nr 6, zaś w dni robocze tamtego miesiąca realizował wcześniej ustalony obieg na tej linii[31]. 1 grudnia GAiT podały, że Gamma będzie testowana w Gdańsku do końca roku i w grudniu będzie kontynuować obsługę linii nr 6[32]. Ostatecznie testy tramwaju w tym mieście zakończono 15 grudnia. Pojazd w trakcie gdańskich prób, trwających dwa i pół miesiąca, pokonał ponad 8400 km[33].
Testy we Wrocławiu
W nocy z 20 na 21 sierpnia 2019 r. do Wrocławia dotarła prototypowa Gamma celem wykonania 4-miesięcznych testów[34]. Początkowo testowany w godzinach nocnych, od 1 września jeździł na regularnych trasach[35]. Testy zakończono pod koniec października[36].
Zamówienia
21 września 2016 MPK Poznań ogłosiło przetarg na dostawę 50 tramwajów niskopodłogowych – 30 jedno- i 20 dwukierunkowych[37]. Do 24 listopada zostały złożone trzy oferty[38], a 23 stycznia 2017 zamawiający za najkorzystniejszą uznał ofertę Modertransu, mimo że nie była ona najtańsza[39]. Wówczas poinformowano, że do Poznania, jeśli zostanie podpisana umowa, trafią wagony z rodzinny Gamma, ale różniące się od egzemplarza prototypowego[40]. Na początku lutego MPK podało, że w przetargu nie wpłynęło żadne odwołanie, dlatego możliwe jest podpisanie umowy i chce ją zawrzeć w tym samym miesiącu[41]. 21 lutego odbyła się konferencja prasowa dotycząca zakończenia procedury przetargowej i prezentująca dostawcę tramwajów, a do samego podpisania umowy MPK z Modertransem doszło w kwietniu[42]. Pierwszy egzemplarz został zaprezentowany w zakładzie producenta 4 października 2018[43], zaś 8 października został on przetransportowany na teren poznańskiej zajezdni Franowo[44]. Pod koniec lipca 2019 zakończono dostawy pojazdów jednokierunkowych[45].
26 lutego 2020 Zarząd Inwestycji Miejskich w Łodzi podpisał umowę z Modertransem na dostawę 30 typu LF 06 AC[46].
11 lutego 2022 roku Schöneicher-Rüdersdorfer Strassenbahn podpisał kontrakt z Modertransem na dostarczenie 3 (+1 w opcji) tramwajów typu LF 10 AC. Nowo zakupione tramwaje mają zastąpić wysłużone wagony typu T57 + B57 eksploatowane na linii tramwajowej nr 87 relacji Wotlersdorf - Berlin Rahnsdorf. Będą to pierwsze nowoczesne tramwaje od lat 50. ubiegłego wieku[47].
Na początku września 2023 Modertrans dostarczył setną Gammę[48].
Drugi prototyp (LF 05 AC)
W czerwcu 2021 odbyła się prezentacja drugiej prototypowej Gammy – niskopodłogowego tramwaju jednoczłonowego o długości niecałych 15 m, który powstał w ramach konkursu Narodowego Centrum Badań i Rozwoju przy wykorzystaniu środków unijnych[49]. 18 września 2023 prototypowy tramwaje rozpoczął testowe kursowanie z pasażerami na linii nr 99 w Poznaniu[50], a 23 września na linii nr 20[51].
Konstrukcja
Pierwszy prototyp (LF 01 AC)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c5/20th_anniversary_of_the_Pozna%C5%84_Fast_Tram_%28zajezdnia_Glogowska%29_%28Moderus_Gamma%29_%282%29.jpg/220px-20th_anniversary_of_the_Pozna%C5%84_Fast_Tram_%28zajezdnia_Glogowska%29_%28Moderus_Gamma%29_%282%29.jpg)
Prototypowy tramwaj Moderus Gamma LF 01 AC jest pięcioczłonowym tramwajem niskopodłogowym opartym na trzech dwuosiowych[1], sztywnych wózkach[40]. Ma 32,01 m długości, może się poruszać po torach o rozstawie szyn wynoszącym 1435 mm i pokonywać łuki o promieniu 18 m[1].
Do wnętrza pojazdu prowadzi sześć par drzwi[1], w których zastosowano kolorowe ramki świecące na zielono podczas otwierania i na czerwono w trakcie zamykania drzwi[52]. We wnętrzu pojazdu znajdują się 63 miejsca stałe oraz 3 uchylne. Tramwaj może przewozić również 181 osób na miejscach stojących, co daje łącznie 244 miejsca[1][a]. W przestrzeni pasażerskiej zamontowano klimatyzację, interkom[13], system informacji pasażerskiej i interaktywny panel dla pasażerów, system poręczy składający się z dwóch rurek biegnących pod sufitem wzdłuż wagonu i poprzeczek między nimi, 12 ładowarek USB[52] oraz rampy i stanowiska dla osób niepełnosprawnych[14]. Kabinę motorniczego wyposażono w wielofunkcyjne panele dotykowe i nastawnik jazdy zintegrowany z fotelem, w którego podłokietniku umieszczono przyciski sterujące[13]. Do dyspozycji motorniczego jest także lodówka[52]. Całe wnętrze zostało wygłuszone z wykorzystaniem absorberów pochłaniających dźwięki[53]. Podłoga znajduje się na wysokości 355 mm ponad główką szyny[1] i jest płaska również w obszarze wózków dzięki rezygnacji z klasycznych osi. Ponadto zastosowany został układ poziomujący, który utrzymuje stałą wysokość podłogi bez względu na zmianę obciążenia[13].
Gamma jest wyposażona w układ napędowy prądu przemiennego zasilany energią elektryczną o napięciu 600 V pobieraną z sieci napowietrznej za pomocą pantografu połówkowego umieszczonego na środkowym członie[1]. W wagonie zastosowano również superkondensatory, które magazynują energię odzyskaną przy hamowaniu[53].
Wersje dla Poznania (LF 02 AC i LF 03 AC BD)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3f/Moderus_Gamma_LF_02_AC_612%2C_tram_line_5%2C_Pozna%C5%84%2C_2021.jpg/220px-Moderus_Gamma_LF_02_AC_612%2C_tram_line_5%2C_Pozna%C5%84%2C_2021.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/13/Moderus_Gamma_LF_03_AC_BD_938%2C_tram_line_3%2C_Pozna%C5%84%2C_2021.jpg/220px-Moderus_Gamma_LF_03_AC_BD_938%2C_tram_line_3%2C_Pozna%C5%84%2C_2021.jpg)
Gammy zamówione przez MPK Poznań mają 32 m długości. Do tramwaju jednokierunkowego prowadzi 5 par drzwi dwuskrzydłowych i 2 pary drzwi jednoskrzydłowych, zaś do pojazdu dwukierunkowego 8 dwuskrzydłowych i 4 jednoskrzydłowe[54]. Tramwaj jednokierunkowy wyposażono w 56 miejsc siedzących, a ogółem może pomieścić 240 osób. Pojazd dwukierunkowy zaś ma 48 miejsc siedzących oraz łączną pojemność 233 podróżnych[55]. Ponadto wozy zostały wyposażone w klimatyzację, ładowarki urządzeń mobilnych i rozkładaną platformę[54] oraz w miejsce na wózek dziecięcy, dla osób niepełnosprawnych i na rower. Każdy z tramwajów jest napędzany przez osiem silników z możliwością odzyskiwania energii przy hamowaniu oraz przystosowany do montażu superkondensatorów[56]. Tramwaje są wyposażone m.in. w: przetwornice statyczne w pełnej technologii SiC (węgliku krzemu), falowniki trakcyjne w technologii IGBT oraz system TCMS, produkcji Medcom[57].
Drugi prototyp (LF 05 AC)
Drugi prototyp (Moderus Gamma LF 01 AC) jest jednoczłonowym tramwajem niskopodłogowym. Ma on niecałe 15 m długości i został oparty na wózkach o ok. 15% lżejszych niż standardowo stosowane wyposażonych w silniki trakcyjne asynchroniczne o zmniejszonych gabarytach. Tramwaj został wyposażony w systemu odzysku energii podczas hamowania gromadzący energię pochodzącą z hamowania w superkondensatorach[49].
Wnętrze tramwaju jest klimatyzowane i wyposażone m.in. w dodatkowe tablice informacji pasażerskiej dla osób słabowidzących, głosową informacja pasażerska dla osób niewidomych, rampę dla osób z niepełnosprawnościami i wózków dziecięcych, komunikacja z motorniczym poprzez system interkomów, ładowarki USB, podgrzewane poręcze oraz podświetlane piktogramy na poręczach, wskazujące m.in. miejsca uprzywilejowane[49].
Eksploatacja
Państwo | Miasto | Przewoźnik | Typ | Liczba sztuk | Rozpoczęcie eksploatacji | |
---|---|---|---|---|---|---|
![]() | Poznań | MPK Poznań | LF 01 AC | 1 | 15 maja 2017 | [21][23] |
LF 02 AC | 30 | grudzień 2018 | [56][58][59][45] | |||
LF 03 AC BD | 20 | sierpień 2019 | [60][61] | |||
LF 05 AC | 1 | 18 września 2023 | [50] | |||
Wrocław | MPK Wrocław | LF 07 AC | 46 | 6 grudnia 2021 | [62][63][64][65] | |
Łódź | MPK–Łódź | LF 06 AC | 30 | 1 marca 2023 | [46][66][67] | |
![]() | Woltersdorf | Schöneicher-Rüdersdorfer Straßenbahn | LF 10 AC BD | 1 z 3 | [68][69] | |
Łączna liczba: | 129 z 131 |
Poznań
15 maja 2017 MPK Poznań rozpoczęło liniową eksploatację prototypowej Gammy. Tramwaj obsługiwał tamtego dnia poranne kursy linii nr 12 i 16[21]. Do wrześniowych targów Trako pojazd obsługiwał pasażerów w Poznaniu łącznie przez trzy miesiące. W tym czasie przejechał około 5000 km[25]. 1 maja 2018 roku prototypowy egzemplarz Gammy ponownie wyjechał na ulice Poznania. Pierwszego dnia obsługiwał linię nr 16[70].
Pod koniec listopada 2018 pierwsza seryjna Gamma wyjechała na ulice Poznania[71], a 20 grudnia odbyła pierwszy kurs z pasażerami na linii nr 16[72]. Na początku lutego 2019 na stanie MPK było 7 Gamm, z czego jedna była po odbiorach końcowych, a trzy w trakcie próbnej 14-dniowej eksploatacji z pasażerami[58]. Pod koniec czerwca pierwsza dwukierunkowa Gamma była gotowa[59]. 23 lipca dostarczono ostatnią - 30. Gammę jednokierunkową[45], a 2 dni później odbyła się oficjalna prezentacja pierwszej Gammy dwukierunkowej[73]. 18 grudnia zakończono dostawy dwukierunkowych wagonów[60]. W połowie maja 2023 zaprzestano eksploatacji Gamm na świeżo zmodernizowanej trasie Poznańskiego Szybkiego Tramwaju ze względu na problemy z wężykowaniem[74].
Wrocław
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/94/Moderus_Gamma_LF07AC_3320%2C_tram_line_10%2C_Wroc%C5%82aw%2C_September_2022.jpg/220px-Moderus_Gamma_LF07AC_3320%2C_tram_line_10%2C_Wroc%C5%82aw%2C_September_2022.jpg)
We wrześniu 2020 MPK Wrocław podpisało umowę na dostawę 25 tramwajów wraz z opcją na 21 dodatkowych[75], co do której umowę podpisano w marcu 2021[76]. W listopadzie 2021 dostarczono pierwszy tramwaj, 6 grudnia odbył on pierwszy kurs z pasażerami[75], a w styczniu 2022 otrzymał patronkę - Marię Koterbską[77]. W październiku 2022 zakończony dostawy bazowego zamówienia składającego się z 25 pojazdów[78]. Pod koniec grudnia dostarczono drugą Gammę z drugiej części zamówienia[79], a dostawy zakończono w lipcu 2024[65].
Łódź
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/37/Moderus_Gamma_%C5%81%C3%B3d%C5%BA_Olech%C3%B3w_%283%29.jpg/220px-Moderus_Gamma_%C5%81%C3%B3d%C5%BA_Olech%C3%B3w_%283%29.jpg)
W lutym 2020 roku podpisano umowę na dostawę 30 Moderusów Gamma dla Łodzi. 1 grudnia 2022 pierwszy z zamówionych przez Łódź tramwajów dotarł do zajezdni Telefoniczna[80], a 6 grudnia w tej samej zajezdni odbyła się prezentacja dla dziennikarzy[81]. 23 stycznia 2023 do Łodzi dotarł drugi tramwaj[82]. 1 marca 2023 dwie pierwsze Gammy zadebiutowały na linii nr 9[66]. 19 czerwca 2023 jedna z Gamm wykoleiła się przy skrzyżowaniu ulic Zachodniej i Legionów[83]. Do wypadku nie doprowadziła jednak wada konstrukcyjna pojazdu, lecz źle wykonany tymczasowy rozjazd międzytorowy[84]. W połowie grudnia zakończono dostawy[67]. Dzięki dostawom moderusów możliwa była kasacja najstarszych tramwajów eksplodowanych przez MPK, w szczególności Konstali 805Na[85].
Wolterdorf
W lutym 2022 roku podpisana została umowa na dostawę trzech tramwajów z opcją na dodatkowy jeden[86]. Na początku kwietnia 2024 pierwszy egzemplarz dotarł do Wolterdorfu[69].
Nagrody i wyróżnienia
- 2017 – nagroda Top Design Award 2017 w konkursie Top Design 2017 w kategorii Motoryzacja i transport publiczny[87].
- 2017 – nagroda w kategorii Tabor szynowy w konkursie im. Jana Podoskiego zorganizowanym podczas targów Trako[88].
- 2017 – nagroda w konkursie Dobry Wzór 2017 w kategorii Transport i komunikacja[89],
- 2019 – nagroda w kategorii Tabor szynowy w konkursie im. Jana Podoskiego zorganizowanym podczas targów Trako[61].
Inne informacje
Na przełomie 2016 i 2017 tramwaj Moderus Gamma wziął udział w zrealizowanej pod patronatem UNESCO międzynarodowej kampanii Bringing tech&science closer to people, mającej na celu popularyzację najnowszych osiągnięć nauki i technologii[90].
Zobacz też
Uwagi
Przypisy
- ↑ a b c d e f g h Informator umieszczony przy tramwaju Moderus Gamma LF 01 AC podczas jego prezentacji 27 listopada 2016 w ramach imprezy Katarzynki 2016 w zajezdni Franowo w Poznaniu.
- ↑ Modertrans: Historia. modertrans.pl. [dostęp 2017-02-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-01-30)].
- ↑ a b
Marek Graff. Nowy tabor tramwajowy w Polsce. „Technika Transportu Szynowego”. 7–8/2015, s. 62. Radom: Instytut Naukowo-Wydawniczy „TTS”. ISSN 1232-3829. [dostęp 2017-02-02].
- ↑ Lubka i Stiasny 2011 ↓, Moderus Beta MF 01, s. 98.
- ↑ Witold Urbanowicz: W tym roku całkowicie niskopodłogowy tramwaj Modertransu. transport-publiczny.pl, 2016-04-08. [dostęp 2017-02-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-09-24)].
- ↑ Jacek Karst, Jakub Madrjas. Polski rynek tramwajowy cz. II. „Rynek Kolejowy”. 10/2010, s. 66. Warszawa: Zespół Doradców Gospodarczych „Tor”. ISSN 1644-1958.
- ↑ Lubka i Stiasny 2011 ↓, 122N, s. 109.
- ↑ Ryszard Piech: Modertrans – nowy gracz na rynku taboru tramwajowego. infotram.pl, 2008-04-08. [dostęp 2017-02-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-07-14)].
- ↑ a b c Modertrans: Demonstrator+. modertrans.pl. [dostęp 2017-02-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-01-30)].
- ↑ a b Modertrans: Dotacje na innowacje – inwestujemy w Waszą przyszłość. modertrans.pl, 2014-12-02. [dostęp 2017-02-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-06)].
- ↑ PAP: Modertrans buduje niskopodłogowca. infotram.pl, 2014-11-10. [dostęp 2017-02-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-13)].
- ↑ Piotr Fijałkowski: Moderus Gamma – nowy niskopodłogowy tramwaj z Poznania. poznan.wyborcza.pl, 2015-05-14. [dostęp 2017-02-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-01-30)].
- ↑ a b c d Jacek Łakomy: 32 metry i 1 cm innowacji w transporcie. Nowy Moderus Gamma będzie woził poznaniaków. poznan.pl, 2016-11-18. [dostęp 2017-02-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-11-22)].
- ↑ a b lic/ dym/: „Moderus Gamma” – nowoczesny, niskopodłogowy tramwaj zaprezentowany w Poznaniu. pap.pl, 2016-11-18. [dostęp 2017-02-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-01-30)].
- ↑ j: Tramwaj Moderus Gamma dziś zaprezentował się szerszej publiczności. epoznan.pl, 2016-11-27. [dostęp 2017-02-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-01-30)].
- ↑ Andrzej Świątek: Modertrans dostarczy 50 tramwajów. naszglospoznanski.pl, 2017-01-23. [dostęp 2017-02-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-02-03)].
- ↑ InfoTram.pl: Pierwsza Gamma będzie jeździć po Poznaniu? Ma już numer taborowy. infotram.pl, 2017-01-29. [dostęp 2017-02-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-01-30)].
- ↑ Witold Urbanowicz: Poznań: Testowa Gamma zacznie wozić pasażerów w kwietniu? Chętne także inne miasta. transport-publiczny.pl, 2017-02-22. [dostęp 2017-02-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-02-22)].
- ↑ Maciej Kautz: Nowy tramwaj testowany w Poznaniu. wtkplay.pl, 2017-04-21. [dostęp 2017-05-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-05-01)].
- ↑ KaT: Moderus Gamma od poniedziałku będzie wozić pasażerów!. epoznan.pl, 2017-05-11. [dostęp 2017-05-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-05-11)].
- ↑ a b c KaT: Moderus Gamma pierwszy raz na trasie z pasażerami!. epoznan.pl, 2017-05-15. [dostęp 2017-05-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-05-15)].
- ↑ Trako: Ekspozycja zewnętrzna. trakotargi.amberexpo.pl. [dostęp 2017-10-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-10-04)].
- ↑ a b Krzysztof Koprowski: Z targów prosto na tory. Gdańsk przetestuje nowy tramwaj. trojmiasto.pl, 2017-09-28. [dostęp 2017-09-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-09-28)].
- ↑ Witold Urbanowicz: Gdańsk: Moderus Gamma na testach. Wyjazd w okolicach środy. transport-publiczny.pl, 2017-10-02. [dostęp 2017-10-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-10-02)].
- ↑ a b c d Izabela Biała: Tramwaj Moderus Gamma od środy wozić będzie gdańskich pasażerów. gdansk.pl, 2017-10-03. [dostęp 2017-10-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-10-04)].
- ↑ jakwej: Nowoczesny tramwaj na ulicach Gdańska. trojmiasto.wyborcza.pl, 2017-10-04. [dostęp 2017-10-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-10-04)].
- ↑ Witold Urbanowicz: Gdańsk: Moderus Gamma od środy na trasie linii 9. transport-publiczny.pl, 2017-10-03. [dostęp 2017-10-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-10-04)].
- ↑ Krzysztof Koprowski: Nowoczesny tramwaj, biletów brak. trojmiasto.pl, 2017-10-09. [dostęp 2017-10-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-10-09)].
- ↑ InfoRail.pl: Wiemy do kiedy Gamma zostanie w Gdańsku. infotram.pl, 2017-10-12. [dostęp 2017-10-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-10-12)].
- ↑ Gdańskie Autobusy i Tramwaje: Moderus Gamma – testy także w listopadzie. gait.pl, 2017-10-31. [dostęp 2017-11-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-11-02)].
- ↑ InfoTram.pl: Moderus Gamma zostaje w Gdańsku przez cały listopad. infotram.pl, 2017-11-02. [dostęp 2017-11-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-11-02)].
- ↑ Gdańskie Autobusy i Tramwaje: Moderus Gamma zostaje na testach do końca roku. gait.pl, 2017-12-01. [dostęp 2017-12-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-12-04)].
- ↑ Gdańskie Autobusy i Tramwaje: Moderus Gamma zakończył testy w Gdańsku. gait.pl, 2017-12-20. [dostęp 2017-12-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-12-20)].
- ↑ Wrocław przetestuje prototypową Gammę z Poznania. transport-publiczny.pl, 2019-08-21. [dostęp 2019-09-02].
- ↑ JEW: Moderus Gamma to nowy tramwaj na wrocławskich torach. Ma w pełni niską podłogę i klimatyzację. Gazeta Wrocławska, 2019-08-22. [dostęp 2019-09-17].
- ↑ Komplet Moderusów Beta we Wrocławiu. Gamma wraca do Poznania [online], infotram.pl [dostęp 2019-12-29] .
- ↑ Emilia Derewienko: Poznań: Jest przetarg na 50 sztuk nowych tramwajów. transport-publiczny.pl, 2016-09-21. [dostęp 2017-02-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-11-06)].
- ↑ Witold Urbanowicz: Pesa z najtańszą ofertą na tramwaje dla Poznania. transport-publiczny.pl, 2016-11-24. [dostęp 2017-02-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-01-24)].
- ↑ Witold Urbanowicz: Poznań: To Modertrans dostarczy 50 tramwajów niskopodłogowych. transport-publiczny.pl, 2017-01-23. [dostęp 2017-02-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-01-24)].
- ↑ a b PAP / InfoTram.pl: Dla Poznania Gamma ale inna. infotram.pl, 2017-01-24. [dostęp 2017-02-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-01-24)].
- ↑ InfoTram.pl: Gammy już pewne, Poznań bez odwołań. infotram.pl, 2017-02-03. [dostęp 2017-02-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-02-03)].
- ↑ Poznań: Ostatnie Moderusy Gamma później. Będą kary? [online], www.transport-publiczny.pl [dostęp 2019-12-29] .
- ↑ Witold Urbanowicz: Moderus Gamma dla Poznania ujrzał światło dzienne (prezentacja). transport-publiczny.pl, 2018-10-04. [dostęp 2018-10-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-10-04)].
- ↑ InfoTram.pl: Gamma już na Franowie [film]. infotram.pl, 2018-10-09. [dostęp 2018-10-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-10-09)].
- ↑ a b c Poznań odebrał ostatniego jednokierunkowego Moderusa Gammę. transport-publiczny.pl, 2019-07-23. [dostęp 2019-07-23].
- ↑ a b Łódź podpisała umowę z Modertransem na 30 tramwajów [online], transport-publiczny.pl [dostęp 2020-02-26] .
- ↑ Modertrans dostarczy tramwaje pod Berlin [online], www.transport-publiczny.pl [dostęp 2022-02-18] (pol.).
- ↑ Modertrans dostarczył swoją setną Gammę [online], www.transport-publiczny.pl [dostęp 2023-12-23] (pol.).
- ↑ a b c Modertrans oficjalnie prezentuje jednoczłonową w pełni niskopodłogową Gammę [online], www.transport-publiczny.pl [dostęp 2024-01-29] (pol.).
- ↑ a b Bordowa Gamma jeździ już z pasażerami [online], www.transport-publiczny.pl [dostęp 2023-09-18] (pol.).
- ↑ KurierK. Kolejowy KurierK., Linie turystyczne: Moderus Gamma LF 05 AC będzie kursować na linii 20 [online], kurier-kolejowy.pl [dostęp 2024-01-29] .
- ↑ a b c Monika Lamecka-Pasławska, pf: Moderus Gamma zachwycił. Taki tramwaj będzie nas wkrótce woził po Poznaniu?. poznan.wyborcza.pl, 2017-01-25. [dostęp 2017-02-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-02-01)].
- ↑ a b Narodowe Centrum Badań i Rozwoju: Innowacyjny tramwaj z Poznania. ncbr.gov.pl, 2016-11-23. [dostęp 2017-02-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-01-24)].
- ↑ a b MPK Poznań: 50 nowych tramwajów dla Poznania. mpk.poznan.pl, 2017-02-21. [dostęp 2017-02-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-02-21)].
- ↑ Moderus Gamma dla Poznania ujrzał światło dzienne (prezentacja) - Transport Publiczny [online], www.transport-publiczny.pl [dostęp 2018-12-13] .
- ↑ a b Witold Urbanowicz: Poznań z umową na Gammy. To największe zamówienie MPK. transport-publiczny.pl, 2017-02-21. [dostęp 2017-02-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-02-22)].
- ↑ Technologia SiC od Medcom w nowych tramwajach Moderus Gamma - Transport Publiczny [online], www.transport-publiczny.pl [dostęp 2018-12-13] .
- ↑ a b Witold Urbanowicz: Poznań: Modertrans będzie musiał spiąć się z dostawą nowych tramwajów Gamma?. transport-publiczny.pl, 2019-02-04. [dostęp 2019-02-24].
- ↑ a b Pierwsza dwukierunkowa Gamma dla MPK Poznań. infotram.pl, 2019-06-24. [dostęp 2019-06-24].
- ↑ a b Komplet Moderusów Gamma w Poznaniu. infotram.pl, 2019-12-20. [dostęp 2019-12-29].
- ↑ a b Modertrans Poznań z nagrodą za dwukierunkowy tramwaj Moderus Gamma. Pojazd otrzymał nagrodę podczas targów TRAKO 2019. gloswielkopolski.pl, 2019-10-02. [dostęp 2019-12-29].
- ↑ Wrocław dokupi Moderusy Gamma w ramach opcji [online], www.transport-publiczny.pl [dostęp 2021-02-02] (pol.).
- ↑ Moderus Gamma 2 w produkcji. Oto nowe tramwaje dla Wrocławia. [dostęp 2021-10-19].
- ↑ Naszpikowany technologią tramwaj we Wrocławiu. To Moderus Gamma 2 [online], www.wroclaw.pl [dostęp 2022-02-19] (pol.).
- ↑ a b MateuszM. Lipiński MateuszM., Ostatni Moderus Gamma dotarł do Wrocławia [online], Radio Wrocław [dostęp 2024-07-05] (pol.).
- ↑ a b Łódzka Gamma debiutuje na torach [online], www.transport-publiczny.pl [dostęp 2023-03-02] (pol.).
- ↑ a b KarolK. Wach KarolK., Moderusy Gamma dla MPK Łódź w pełnym składzie. Cała trzydziestka tramwajów [online], TransInfo, 15 grudnia 2023 [dostęp 2023-12-16] (pol.).
- ↑ Gamma dla Woltersdorfu na pierwszych zdjęciach [online], www.transport-publiczny.pl [dostęp 2024-02-22] (pol.).
- ↑ a b Pierwszy Moderus dotarł do Woltersdorfu pod Berlinem [online], www.transport-publiczny.pl [dostęp 2024-04-03] (pol.).
- ↑ InfoTram.pl: Moderus Gamma ponownie na ulicach Poznania. infotram.pl, 2018-05-02. [dostęp 2018-05-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-05-02)].
- ↑ Zielona Gamma już jeździ po Poznaniu. infotram.pl, 2018-10-29. [dostęp 2018-11-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-11-30)].
- ↑ Witold Urbanowicz: Poznański Moderus Gamma wozi już pasażerów. transport-publiczny.pl, 2018-12-20. [dostęp 2018-12-20].
- ↑ MPK Poznań prezentuje pierwszą dwukierunkową Gammę. Dostawy do końca roku [online], www.transport-publiczny.pl [dostęp 2019-12-29] .
- ↑ Poznań. Moderusy Gamma wycofane ze zmodernizowanej PST. Przez wężykowanie [online], www.transport-publiczny.pl [dostęp 2023-07-10] (pol.).
- ↑ a b Wrocław: Pierwsza Gamma wozi pasażerów [online], www.transport-publiczny.pl [dostęp 2023-03-02] (pol.).
- ↑ MPK Wrocław podpisał z Modertransem umowę na dodatkowe 21 tramwajów [online], www.transport-publiczny.pl [dostęp 2023-03-02] (pol.).
- ↑ Pierwszy wrocławski tramwaj z patronką [online], www.transport-publiczny.pl [dostęp 2023-07-10] (pol.).
- ↑ Modertrans dostarcza do Wrocławia 25. tramwaj z półrocznym wyprzedzeniem [online], www.transport-publiczny.pl [dostęp 2022-10-21] (pol.).
- ↑ 27. Gamma we Wrocławiu; 2. z opcji [online], TransInfo [dostęp 2023-03-02] (pol.).
- ↑ Pierwszy Moderus Gamma dotarł do Łodzi [online], www.transport-publiczny.pl [dostęp 2022-12-01] (pol.).
- ↑ Wyborcza.pl [online], lodz.wyborcza.pl [dostęp 2022-12-07] .
- ↑ Łódź. Druga Gamma dotarła do miasta [online], www.transport-publiczny.pl [dostęp 2023-01-28] (pol.).
- ↑ I znów paraliż komunikacyjny. W centrum Łodzi przez pół dnia nie kursowały tramwaje MPK [online], lodz.wyborcza.pl .
- ↑ Hiszpanie zaliczyli wpadkę na Legionów. Kto zapłaci karę za paraliż tramwajów MPK Łódź? [online], lodz.wyborcza.pl [dostęp 2023-08-29] .
- ↑ Łódź: Masowa kasacja tramwajów 805Na [online], www.transport-publiczny.pl [dostęp 2024-01-29] (pol.).
- ↑ Modertrans dostarczy tramwaje pod Berlin [online], www.transport-publiczny.pl [dostęp 2024-02-22] (pol.).
- ↑ Arena Design: Wręczono nagrody w konkursie Top Design 2017!. arenadesign.pl, 2017-03-14. [dostęp 2017-03-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-03-14)].
- ↑ Trako: Wyniki konkursów. trakotargi.amberexpo.pl. [dostęp 2017-09-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-09-28)].
- ↑ InfoTram.pl: Moderus Gamma nagrodzony przez Instytut Wzornictwa Przemysłowego. infotram.pl, 2017-10-27. [dostęp 2017-10-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-10-27)].
- ↑ Modertrans: Bringing tech&science closer to people. modertrans.pl, 2017-02-28. [dostęp 2017-03-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-03-01)].
Bibliografia
- Arkadiusz Lubka, Marcin Stiasny: Atlas tramwajów. Wyd. 1. Poznań: Kolpress, 2011. ISBN 978-83-920784-6-3.
Linki zewnętrzne
- Film z oficjalnej premiery prototypowej Gammy mającej miejsce 18 listopada 2016 w Biskupicach
- p
- d
- e
Modernizacje |
|
---|---|
Produkcja |
|
Rekonstrukcja |
|