Meliowate
![]() Toona ciliata | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | |||
Rząd | mydleńcowce | ||
Rodzina | meliowate | ||
Nazwa systematyczna | |||
Meliaceae Juss. Gen. Pl.: 263. 4 Aug 1789 | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/Khaya_senegalensis_MHNT.BOT.2004.0.225_Fruit.jpg/220px-Khaya_senegalensis_MHNT.BOT.2004.0.225_Fruit.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/76/Toona_sinensis_MHNT.BOT.2010.12.11.jpg/220px-Toona_sinensis_MHNT.BOT.2010.12.11.jpg)
Meliowate, miodlowate (Meliaceae Juss.) – rodzina roślin należąca do rzędu mydleńcowców Sapindales (lub rutowców Rutales w niektórych ujęciach systematycznych). Należy tu 50 rodzajów z 641 gatunkami drzew występujących w strefie międzyzwrotnikowej[2]. Nieliczne gatunki rosnące w strefie umiarkowanej rosną w Chinach i w południowej Afryce[3]. Duże znaczenie użytkowe jako roślina owocowa ma słodliwka pospolita Lansium domesticum rozpowszechniona w uprawie w tropikach. Jadalne są także owoce różnych gatunków z rodzaju santol Sandoricum i aglaja Aglaia. W Chinach jako warzywo spożywa się młode liście Toona sinensis. Dla bogatych w olej nasion szeroko rozpowszechniona jest także miodla indyjska, sadzona z powodu swej odporności na suszę także jako roślina cieniodajna i wiatrochronna. Olej pozyskuje się także z nasion roślin z rodzaju Carapa, które dostarczają poza tym cenionego drewna. Z tego jednak najbardziej słynął mahoniowiec właściwy Swietenia mahagoni, co doprowadziło do nadmiernej jego eksploatacji i wprowadzenia ograniczeń w obrocie handlowym (objęty został ochroną konwencji CITES). Także inne gatunki z tego rodzaju i innych (np. Cedrela, Chukrasia, Entandrophragma, Khaya) są ważnym źródłem surowca drzewnego. Owoce melii pospolitej(inne języki) Melia azedarach używane są jako koraliki, a i samo drzewo sadzone jest często jako ozdobne w krajach o ciepłym klimacie[3].
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9f/%C3%81rbol_Nacional_de_Caoba.jpg/220px-%C3%81rbol_Nacional_de_Caoba.jpg)
- Pokrój
- Drzewa, krzewy i krzewinki, czasem pachykauliczne (o pędzie grubym i słabo rozgałęzionym)[3].
- Liście
- Skrętoległe, rzadko naprzeciwległe. Blaszka pierzastozłożona, czasem zredukowana i w efekcie trój-, dwu- lub jednolistkowa. Listki zwykle całobrzegie, rzadziej klapowane lub piłkowane. Przylistków brak, ale czasem występują pozorne przylistki – gdy dolna para listków liścia złożonego jest inaczej wykształcona niż pozostałe[3].
- Kwiaty
- Zebrane są w wyrastające w kątach liści, na pniach (kaulifloria) lub liściach (u rodzaju Chisocheton) kwiatostany wiechowate, groniaste lub kłosowate. Kwiaty promieniste, najczęściej są jednopłciowe (rośliny dwupienne), czasem obupłciowe. Działki kielicha występują w liczbie trzech do sześciu, są zrośnięte lub wolne, przy czym kielich często ma formę kubeczkowatą lub rurkowatą. Płatki korony są trzy do siedmiu (rzadko 14) i zebrane w jednym okółku, choć u rodzaju Chisocheton są spiralne. Płatki są wolne lub zrośnięte u dołu w rurkę. Pręciki występują w liczbie od trzech do 10, rzadko większej. Ich nitki często zrastają się w rurkę, rzadziej są wolne. Pylniki otwierają się podłużnymi pęknięciami. Zalążnia otoczona jest dyskiem miodnikowym lub go brak. Jest górna i tworzona jest najczęściej przez dwa do sześciu, rzadziej do 20, zrośniętych owocolistków, z których każdy formuje własną komorę. Szyjki słupka są zrośnięte i zwieńczone dyskowatym lub główkowatym znamieniem, u niektórych przedstawicieli siedzącym[3].
- Owoce
- Torebki lub jagody, zwykle suche i niepękające, rzadko pestkowce. Nasiona są często oskrzydlone i otoczone osnówką[3].
Systematyka
- Pozycja systematyczna według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016)
Rodzina z rzędu mydleńcowców Sapindales w obrębie kladu różowych roślin okrytonasiennych[2].
mydleńcowce |
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
- Pozycja w systemie Reveala (1993–1999)
Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Takht., podklasa różowe (Rosidae Takht.), nadrząd Rutanae Takht., rząd rutowce (Rutales Perleb), rodzina meliowate (Meliaceae Juss.)[4].
- Wykaz rodzajów[5]
Podrodzina Melioideae Arnott
- Capuronianthus J.-F. Leroy
- Carapa Aublet
- Cedrela P. Browne – cedrzyk
- Chukrasia A. Jussieu
- Entandrophragma C.E.C. Fischer
- Khaya A. Jussieu
- Lovoa Harms
- Neobeguea J.-F. Leroy
- Pseudocedrela Harms
- Schmardaea H. Karsten
- Soymida A. Jussieu
- Swietenia Jacquin – mahoniowiec
- Toona (Endlicher) M. Roemer – cedrówka
- Xylocarpus J. Koenig
Podrodzina Cedreloideae Arnott
- Aglaia Loureiro – aglaja
- Anthocarapa Pierre
- Aphanamixis Blume
- Astrotrichilia (Harms) Pennington
- Azadirachta A. Jussieu – miodla
- Cabralea A. Jussieu
- Calodecaryia J.-F. Leroy
- Chisocheton Blume
- Cipadessa Blume
- Dysoxylum Blume
- Ekebergia Sparrmann
- Guarea F. Allemão
- Heckeldora Pierre
- Heynea Roxburgh
- Humbertioturraea J.-F. Leroy
- Lansium Corrêa – słodliwka
- Lepidotrichilia (Harms) Pennington
- Malleastrum (Baillon) J.-F. Leroy
- Melia L. – melia
- Munronia Wight
- Naregamia Wight & Arnott
- Nymania Lindb.
- Owenia F. Mueller
- Pseudoclausena T. Clark
- Pterorhachis Harms
- Quivisianthe Baillon
- Reinwardtiodendron Koorders
- Ruagea H. Karst.
- Sandoricum Cavanilles – santol
- Sphaerosacme Royle
- Synoum A. Jussieu
- Trichilia P. Browne
- Turraea L.
- Turraeanthus Baillon
- Vavaea Bentham & J. D. Hooker
- Walsura Roxburgh
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ a b c Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2018-11-04] (ang.).
- ↑ a b c d e f Maarten J.M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World. Richmond UK, Chicago USA: Kew Publishing, Royal Botanic Gardens, The University of Chicago Press, 2017, s. 380-382. ISBN 978-1-842466346.
- ↑ Crescent Bloom: Meliaceae. The Compleat Botanica. [dostęp 2010-02-07]. (ang.).
- ↑ List of Genera in MELIACEAE, [w:] Vascular plant families and genera, Kew Gardens & Missouri Botanical Garden [dostęp 2018-11-04] (ang.).
- Britannica: plant/Meliaceae
- SNL: Meliaceae
- Catalana: 0122598
- EoL: 4413
- Flora of China: 10555
- Flora of North America: 10555
- GBIF: 2397
- identyfikator iNaturalist: 53724
- IPNI: 30001419-2
- ITIS: 29008
- NCBI: 43707
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:30001419-2
- Tela Botanica: 101082
- identyfikator Tropicos: 42000264
- identyfikator taksonu Fossilworks: 54672
- CoL: CKB