Marina Cwietajewa
![]() Fotografia Cwietajewej (1925) | |||
Imię i nazwisko | Marina Iwanowna Cwietajewa | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce urodzenia | 8 października 1892 | ||
Data i miejsce śmierci | 31 sierpnia 1941 | ||
Narodowość | rosyjska | ||
Język | |||
Alma Mater | Uniwersytet Paryski | ||
Dziedzina sztuki | proza, liryka modernistyczna, dramat, esej, korespondencja, wspomnienia | ||
Muzeum artysty | Dom-muzeum M.I. Cwietajewej w Moskwie | ||
![]() | |||
| |||
| |||
Strona internetowa |
Marina Iwanowna Cwietajewa (ros. Марина Ивановна Цветаева; ur. 26 września?/8 października 1892 w Moskwie, zm. 31 sierpnia 1941 w Jełabudze)[1] – rosyjska pisarka, uważana za jedną z najważniejszych i najoryginalniejszych rosyjskich poetek XX wieku[2] Jej utwory były kontynuacją sprzeczności prądów akmeizmu i symbolizmu[3]. Wśród poruszanych przez nią tematów była m.in. kobieca seksualność oraz namiętność. Jej spuścizna literacka zaczęła być doceniana dopiero w latach 60. XX w., a wiele utworów zaginęło.
Życiorys
Dzieciństwo i młodość
Urodziła się w moskiewskiej rodzinie[4] profesora Iwana Władimirowicza Cwietajewa[5], filologa i historyka sztuki[6], założyciela Muzeum Sztuk Plastycznych w Moskwie[1] oraz Marii Aleksandrowny Meyn[5], pianistki mającej korzenie polsko-niemieckie[1]. Jej babcią ze strony matki była Polka, Maria Biernacka (Мария Лукинична Бернацкая), córka Łukasza Biernackiego (Лука Александрович Бернацкий) i hrabiny Marianny Ledóchowskiej (Марианна Станиславовна Ледуховская)[5]. Rosyjska poetka była spokrewniona ze świętą Kościoła katolickiego Urszulą Ledóchowską[6], założycielką zakonu żeńskiego urszulanek[7]. Pradziad Mariny Cwietajewej, Łukasz Biernacki żył 94 lata[6], a swoją długowieczność odziedziczył po ojcu, Aleksandrze (1696–1814), polskim szlachcicu, który dożył sędziwego wieku 118 lat. Do rodziny należał też Dmitrij Iłowajski, rosyjski historyk, który był teściem Iwana Cwietajewa.
W 1902 matka zachorowała na gruźlicę, w związku z czym Marina podróżowała po wielu krajach Europy: Włoszech, Szwajcarii i Niemczech. Częściowo też odbywała nauki za granicą, w tym na pensjach w Lozannie i Fryburgu. W 1909 uczestniczyła w kursie literatury francuskiej na Sorbonie.
Od 6 roku życia pisała wiersze[8] (także w języku francuskim i niemieckim)[2]. W 1910 wydała debiutancki tomik poezji pt. Album wieczorny[3], pokrywając koszta z własnych środków[2]. Publikacja została dość ciepło przyjęty przez krytykę. Jej wiersze zostały dostrzeżone przez krytyków i poetów rosyjskiego „Srebrnego wieku”, m.in. Walerija Briusowa, Wołoszyna i Nikołaja Gumilowa. W 1911 porzuciła liceum, nie uzyskując matury.
W styczniu 1912 wyszła za Siergieja Efrona[4], a we wrześniu urodziła córkę, Ariadnę. Również w 1912 wydała własnym kosztem tom poezji pt. Latarnia czarnoksięska, który jednak zyskał słabe recenzje, gdyż uznano te wiersze za mocno infantylne. Młode małżeństwo żyło na koszt ojca Cwietajewej, a po jego śmierci w 1913 ze spadku. Od 1915 w praktyce sama wychowywała córkę, gdyż mąż zgłosił się jako sanitariusz do armii, a od 1917 walczył w armii białych. W kwietniu 1917 urodziła drugą córkę, Irinę.
Rewolucję październikową przyjęła z wrogością, widząc w niej powstanie „sił szatańskich”. Jednocześnie czas ten był okresem powstania znakomitych wierszy, opublikowanych w tomiku Wiorsty (1921). Nie mając zawodu ani praktycznych umiejętności, utraciwszy w wyniku rewolucji oszczędności, żyła w Moskwie w nędzy. Ponieważ córka Irina okazała się upośledzona umysłowo, oddała ją do przytułku, gdzie po paru miesiącach, nieodwiedzana przez matkę zmarła z wycieńczenia.
Na emigracji
W 1922 bolszewicy pozwolili jej na emigrację. W maju wyjechała do Berlina, gdzie połączyła się z żyjącym na emigracji mężem i przeniosła się z nim do Pragi, gdzie żyli głównie ze stypendium wypłacanego emigrantom rosyjskim przez miejscowy rząd. Tu w lutym 1925 urodziła ostatnie dziecko, Gieorgija (być może ojcem był Borys Pasternak, jednak oficjalnie uznał dziecko S. Efron). Jeszcze w Berlinie emigracyjne wydawnictwa wydały dwa tomy poezji Cwietajewej: Wiersze do Błoka i Rozłąka, pozytywnie przyjęte przez krytykę. W czasie pobytu w Czechosłowacji ukazał się kolejny tom wierszy pt. Rzemiosło, cieszący się wielką popularnością. W sumie w tym okresie wczesnej emigracji powstały poematy manifestujące namiętny stosunek do życia, o kunsztownej retoryce. Na emigracji tworzyła także eseje oraz wspomnienia, zwłaszcza w późniejszym okresie, gdy jej poezje były coraz gorzej przyjmowane przez czytelników.
W 1925 Efronowie osiedlili się we Francji, początkowo w Paryżu, potem, głównie ze względów finansowych, na prowincji. Jednocześnie zaczął się upadek kariery literackiej Cwietajewej. Nowe wiersze poetki cechowały się nowoczesnością formy i agresywnością stylu, co wzbudziło negatywne uczucia u wielu wydawców i czytelników. Co więcej, były tam wypowiedzi, które uraziły praktycznie wszystkie kręgi rosyjskiej emigracji, a także władze sowieckie. Monarchistów oburzała krytyka roli caratu w złamaniu kariery Puszkina, bolszewików drażniły wiersze sławiące męstwo białych, a także krytyka stosunków panujących w Rosji sowieckiej, a wszystkich emigrantów uraziło uznanie przez Cwietajewą wysokiego poziomu artystycznego bolszewickich pisarzy, np. Gorkiego i Majakowskiego. Dodatkowo Cwietajewa zaczęła silnie krytykować wyalienowaną i pozbawioną nadziei postawę całej emigracji. Przede wszystkim jednak, do izolacji Cwietajewej doprowadziła działalność jej męża, który od połowy lat 20. zaczął głosić coraz bardziej lewicowe poglądy, a następnie zbliżać się do bolszewików i działać na rzecz wyjazdu emigrantów do ZSRR. Ostatecznie został agentem OGPU.
W 1937 do ZSRR wyjechała córka Cwietajewej Ariadna. Parę miesięcy później do tego kraju zbiegł też Siergiej, ścigany przez policję za współorganizację z ramienia OGPU morderstwa Ignacego Reissa (Poreckiego). Uwikłany też był we współpracę z INO NKWD (podobnie jak gen. Nikołaj Skoblin czy żona generała Nadieżda Plewicka)[9].
Ostatnie lata życia
W 1939 postanowiła połączyć się z mężem, zwłaszcza że niemal pełna izolacja w środowisku emigracyjnym pozbawiła ją środków do życia. Jeszcze przed jej powrotem, we wrześniu 1937, aresztowana została jej siostra Anastazja (uwolniona dopiero w połowie lat 50. XX wieku). W czerwcu 1939 Cwietajewa wraz z synem przybyła do ZSRR. Z mężem i dziećmi otrzymali mieszkanie w daczy należącej do NKWD w podmoskiewskim Bolszewie. W sierpniu tego roku aresztowano córkę Cwietajewej, a w październiku tegoż roku męża Siergieja (oboje oskarżono i skazano za szpiegostwo i działalność w organizacjach emigracyjnych). Pomimo tego, że Cwietajewa była „żoną wroga ludu”, wbrew typowym praktykom tych czasów, Cwietajewej nie aresztowano i nie pozbawiono pracy. Musiała się wyprowadzić z daczy NKWD, otrzymała jednak od państwowego Funduszu Literatury mieszkanie w podmoskiewskim Golicynie, bezpłatne wyżywienie oraz zlecenia na tłumaczenia z języków obcych. Pomimo listów Cwietajewej do Berii, w których powoływała się na prosowiecką działalność szpiegowską męża i jego poglądy komunistyczne, mąż pozostał w więzieniu (został rozstrzelany 16 sierpnia 1941), podobnie jak córka, przebywająca w łagrach, a potem na zesłaniu do 1955. Próbowała też wydać swoje wiersze, jednak uzyskały one bardzo niskie opinie recenzentów (zgodne zresztą z wcześniejszymi opiniami czołowych sowieckich literatów, m.in. Majakowskiego, Gorkiego, a nawet Achmatowej).
Z powodów finansowych musiała zamienić mieszkanie na tańsze, ale dalej mieszkała w Moskwie albo jej okolicach. Po wybuchu wojny Cwietajewa z synem, jak inni literaci, została ewakuowana do Jełabugi w Tatarstanie, gdzie samotność, poczucie bezsilności, nędza oraz konflikt z synem sprawiły, że popełniła samobójstwo, wieszając się.
Została pochowana na tamtejszym cmentarzu, choć dokładne miejsce jest nieznane. W tej części cmentarza, w której znajduje się jej domniemany grób, siostra poetki, Anastazja Cwietajewa, postawiła w 1960 krzyż, a w 1970 wybudowano granitowy nagrobek. W domu, w którym mieszkała, znajduje się teraz poświęcone jej muzeum.
Wybrana twórczość
Zbiory wierszy
Cykle wierszy
Poematy
Poematy-bajki
| Dramaty
Proza eseistyczna
Nieukończone
|
Przypisy
- ↑ a b c Cwietajewa Marina I., [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2022-05-31] .
- ↑ a b c Poezje [online] [dostęp 2022-05-31] (pol.).
- ↑ a b Cwietajewa Marina Iwanowna, [w:] Mały Słownik Pisarzy Narodów Europejskich ZSRR, Warszawa: Wiedza Powszechna, 1966, s. 57 .
- ↑ a b Przy świetle sumienia. Życie i twórczość Mariny Cwietajewej (1892-1941) - Więź [online], wiez.pl [dostęp 2022-05-31] (pol.).
- ↑ a b c Polska babcia Mariny Cwietajewej [online] .
- ↑ a b c HISTORIA. Rewolucja październikowa i Cwietajewa [online], KULTURA ENTER [dostęp 2022-05-31] (pol.).
- ↑ Polski Petersburg [online], www.polskipetersburg.pl [dostęp 2022-05-31] .
- ↑ Marina Cwietajewa – Wybór wierszy – Kącik poezji – LIBERTAS.PL [online], www.libertas.pl [dostęp 2022-05-31] .
- ↑ Siergiej Efron był podejrzewany o współudział w zabójstwie syna Lwa Trockiego Lwa Siedowa.
- ↑ Polska Bibliografia Literacka (PBL) [online], pbl.ibl.poznan.pl [dostęp 2017-11-25] .
- ↑ Polska Bibliografia Literacka (PBL) [online], pbl.ibl.poznan.pl [dostęp 2017-11-25] .
- ↑ Dom koło Starego Pimena: Szkice i wspomnienia • Cwietajewa Marina • książka – recenzje, opisy, opinie » BiblioNETka.pl [online], www.biblionetka.pl [dostęp 2017-11-25] .
Bibliografia
![]() | Zobacz w rosyjskich Wikiźródłach tekst oryginalny Marina Cwietajewa |
Źródła w języku angielskim
- Biografia i informacja o pochówku Cwietajewej na portalu Find A Grave. [dostęp 2014-09-16]. (ang.).
- Biografia Cwietajewej w Encyklopedii Pisarzy Radzieckich. [dostęp 2014-09-16]. (ang.).
- Marina Ivanovna Tsvetayeva, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2014-09-16] (ang.).
Źródła w języku rosyjskim
- Biografia Cwietajewej na portalu Chronos. [dostęp 2014-09-16]. (ros.).
- Biografia Cwietajewej na portalu Krugoswiet. [dostęp 2014-09-16]. (ros.).
Źródła w języku polskim
- Maria Biełkina: Losy pokrzyżowane (przekład Rozalii Lasotowej). Wrocław: Ossolineum, 1997. ISBN 83-04-04167-7.
- Henri Troyat: Marina Cwietajewa: wieczna buntownica. Warszawa: Twój Styl, 2004. ISBN 83-7163-223-1.
- Acta Polono-Ruthenica (Tomy 12–13) (Str. 59–63)
- Zbigniew Maciejewski „Proza Maryny Cwietajewej jako program i portret artysty" (1982, str. 84)
- Marina Cwietajewa — wybór prac poetki
- Elena Janczuk, Język poetycki Mariny Cwietajewej, Warszawa 2013.
- ISNI: 0000000368639145, 0000000121251528
- VIAF: 27072381
- LCCN: n79122488
- GND: 118638580
- NDL: 00621538
- LIBRIS: xv8b567g2rpq9cm
- BnF: 11927207x
- SUDOC: 027170845
- SBN: CFIV001085
- NLA: 36254774
- NKC: jn19992000142
- DBNL: tsve001
- RSL: 000084132
- BNE: XX1141719
- NTA: 126090327
- BIBSYS: 90054874
- CiNii: DA00921963
- Open Library: OL74510A
- PLWABN: 9810606382105606
- NUKAT: n94200633
- J9U: 987007269011305171
- PTBNP: 138272
- CANTIC: a19424735
- LNB: 000031009
- NSK: 000005585
- CONOR: 9482595
- ΕΒΕ: 64012
- BLBNB: 000448897
- KRNLK: KAC201770364
- LIH: LNB:V*940;=1A
- PWN: 3888545
- Britannica: biography/Marina-Ivanovna-Tsvetayeva
- Treccani: marina-ivanovna-cvetaeva
- Universalis: tsvetaieva-tsvetaeva
- NE.se: marina-tsvetajeva
- SNL: Marina_Tsvetajeva
- VLE: marina-cvetajeva
- Catalana: 0021162
- DSDE: Marina_Tsvetajeva
- Hrvatska enciklopedija: 13038