Liszki (gmina)

Liszki
gmina wiejska
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo

 Polska

Województwo

 małopolskie

Powiat

krakowski

TERC

1206072

Wójt

Wojciech Starowicz (2024)

Powierzchnia

72,03 km²

Populacja (14.04.2020)
• liczba ludności


16 904

• gęstość

235 os./km²

Nr kierunkowy

12

Tablice rejestracyjne

KRA

Adres urzędu:
Liszki 230(Rynek)
32-060 Liszki
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa konturowa województwa małopolskiego, blisko centrum na lewo u góry znajduje się punkt z opisem „Liszki”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Liszki”
Ziemia50°02′N 19°46′E/50,038861 19,768583
Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Biuletyn Informacji Publicznej

Liszki – gmina wiejska w województwie małopolskim, w powiecie krakowskim. W latach 1975–1998 gmina położona była w województwie krakowskim. Gmina położona jest bezpośrednio przy zachodniej granicy miasta Krakowa.

Siedziba gminy to Liszki.

Według danych z 30 czerwca 2008[1] gminę zamieszkiwało 16 058 osób. Czwarta pod względem liczby mieszkańców gmina, na 17 gmin powiatu krakowskiego. Sieć rzeczną tworzy Wisła i Sanka. Gmina Liszki leży na terenie krainy geograficznej Brama Krakowska, na części Bielańsko-Tynieckiego Parku Krajobrazowego oraz Tenczyńskiego Parku Krajobrazowego. Natomiast według danych z 31 grudnia 2017 roku[2] gminę zamieszkiwało 17 110 osób.

Historia

Gmina zbiorowa Liszki została utworzona 1 sierpnia 1934 roku w powiecie krakowskim w woj. krakowskim z dotychczasowych jednostkowych gmin wiejskich: Aleksandrowice, Baczyn, Balice, Bielany, Brzoskwinia, Budzyń, Burów, Cholerzyn, Chrosna, Jeziorzany, Kaszów, Kryspinów, Liszki, Mników, Morawica, Piekary, Rączna, Szczyglice i Ściejowice[3]. 16 września 1934 gminę Liszki podzielono na 16 gromad: Aleksandrowice, Balice, Bielany, Brzoskwinia, Budzyń, Cholerzyn, Chrosna, Jeziorzany, Kaszów, Kryspinów, Liszki, Mników, Morawica, Piekary, Rączna i Ściejowice[4].

Podczas okupacji hitlerowskiej gmina funkcjonowała w powiecie krakowskim w Generalnym Gubernatorstwie. 1 czerwca 1941 okupanci przyłączyli do gminy Liszki gromadę Olszanica ze zniesionej gminy Bronowice Małe; od gminy Liszki odłączyli natomiast gromadę Bielany, włączając ją do miasta Krakowa[5]; włączenie Bielan do Krakowa administracja polska zatwierdziła dopiero 18 stycznia 1948, z mocą obowiązującą wstecz od 18 stycznia 1945[6][7].

Po wojnie w woj. krakowskim, w granicach spod okupacji (a więc z Olszanicą, lecz bez Bielan)[8]. Według stanu z dnia 1 lipca 1952 gmina Liszki składała się zatem z 13 gromad: Aleksandrowice, Balice, Brzoskwinia, Budzyń, Cholerzyn, Chrosna, Jeziorzany, Kaszów, Kryspinów, Liszki, Mników, Morawica, Olszanica, Piekary, Rączna i Ściejowice[9]. Jednostka została zniesiona 29 września 1954 roku wraz z reformą wprowadzającą gromady w miejsce gmin[10].

Gminę Liszki przywrócono w tymże powiecie i województwie wraz z reaktywowaniem gmin z dniem 1 stycznia 1973 roku[11], zwiększoną o Czułów (należący przed 1954 do gminy Czernichów), lecz bez Brzoskwini, którą włączono do gminy Rudawa w powiecie chrzanowskim[12] i bez Olszanicy, którą 1 stycznia 1973 włączono do Krakowa[13].

Transport

Przez teren gminy przebiega autostrada A4 (E40) wraz z IV obwodnicą Krakowa (7 (E77)) ze Stopniem Wodnym Kościuszko na Wiśle, droga wojewódzka nr 780 łącząca Kraków z GOP oraz droga wojewódzka nr 774 Kryspinów – Balice-Zabierzów. W pobliżu znajduje się port lotniczy Kraków Airport im. Jana Pawła II. Teren gminy pod względem komunikacyjnym obsługują MPK w Krakowie oraz Mobilis sp.z o.o. Linie 209, 229, 239, 249, 259, 269 łączą obszar gminy z os. Salwator; linie 226, 258 z os. Bronowice Nowe; linia 292 oraz nocna 902 z Dworcem Głównym PKP, natomiast linia 352 z Aleją Przyjaźni. Oprócz MPK teren gminy obsługiwany jest przez PKS oraz liczne prywatne linie mikrobusowe.

Zabytki

Obiekty wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego[14]

Inne zabytki

  • Cholerzyn – dwie kapliczki przydrożne z połowy XIX w. Jedna z nich zawiera liczne rzeźby ludowe[15];
  • Czułów – kaplica mszalna murowana, zadaszona z połowy XIX wieku[16];
  • Jeziorzany – zabytkowa kapliczka oraz kilka stanowisk archeologicznych;
  • Kaszów – dwie kapliczki zbudowane z cegły, pochodzące z połowy XIX wieku[17];
  • Kryspinów – krzyż przydrożny z rzeźbami postawiony na przełomie XIX/XX wieku[18];
  • Liszki – neoromański, trójnawowy kościół św. Mikołaja z 1873 roku, konsekrowany w 1888 roku przez biskupa krakowskiego kardynała Albina Dunajewskiego. W bocznych ołtarzach znajdują się obrazy z XVIII wieku, natomiast w ołtarzu głównym znajduje się obraz Matki Boskiej z XVII wieku, w srebrnych sukienkach;
* kapliczka z 1 poł. XIX wieku;
* pomnik na cmentarzu parafialnym poświęcony pacyfikacji wsi dokonanej przez niemieckich okupantów 4 lipca 1943 roku;
* charakterystyczne centrum – rynek, wokół zabudowa typowo miasteczkowa;
* bank, funkcjonujący od 1898 roku, wywodzi się od kasy dr. Franciszka Stefczyka i był wówczas drugą w Polsce tego typu instytucją.

Turystyka

Gmina Liszki wchodzi obok gmin: Alwernia, Babice, Czernichów, Jerzmanowice-Przeginia, Krzeszowice, Zabierzów oraz Wielka Wieś w skład tzw. „Pierścienia Jurajskiego” – trasy samochodowej biegnącej z Krakowa przez najciekawsze tereny południowej części Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej.

Znajdujące się wzdłuż południowej granicy gminy Liszki wały wiślane stanowią miejsce do wypoczynku i rekreacji. Od 2000 roku sąsiednia gmina Czernichów organizuje Ogólnopolski Spływ Kajakarski na trasie Czernichów–Kraków. Impreza ta organizowana jest corocznie w czerwcu w dniu przesilenia letniego, czyli w dniu św. Jana i poprzedza Krakowskie Wianki.

Zalew Na Piaskach i Zalew Budzyński[19]
Dwa zbiorniki wodne o piaszczystych plażach, popularnie zwane Zalewem Kryspinowskim. Zaletą tego miejsca jest bliskość do wielu parkingów, oraz dobra komunikacja (MPK, linie 209, 229, 239, 269, 279 oraz nieco bardziej odległa lina 292; PKS, Mal Bus, Super Bus, Aran Bus). Na terenie ośrodka istnieją kąpieliska strzeżone, wypożyczalnia sprzętu wodnego, zjeżdżalnia wodna, boiska do koszykówki i siatkówki plażowej oraz plac zabaw dla dzieci. Wokół także jest wiele punktów gastronomicznych i klimatycznych restauracyjek, gdzie można się posilić. Zalew jest położony około 12 km na zachód od centrum Krakowa. W upalne dni liczba wypoczywających przekracza 30 000.
Bielańsko-Tyniecki Park Krajobrazowy
Tenczyński Park Krajobrazowy
Dolina Brzoskwinki
Dolina Mnikowska
wąwóz krasowy o powierzchni 20,43 ha, obejmuje 2 km przełomowy odcinek doliny Sanki o oryginalnych w kształtach skałach zboczowych i niezwykle zróżnicowanej szacie roślinnej. Ściany wąwozu tworzą wapienne skałki, w których występuje kilka jaskiń. Zróżnicowaną szatę roślinna rezerwatu tworzą zespoły leśne, w skład których wchodzą: łęg olszowy, grąd, buczyna naskalna oraz las mieszany. Ponadto występują murawy kserotermiczne, zbiorowiska cieniolubnych mszaków oraz łąki porastające dno doliny. W dolinie występuje 17 gatunków chronionych, m.in. buławnik, wawrzynek wilczełyko, lilia złotogłów, naparstnica zwyczajna oraz konwalia majowa. W skalnym zakolu zwanym cyrkiem widnieje namalowany na skale w 1863 roku przez Walerego Eljasza Radzikowskiego obraz Matki Boskiej Skalskiej, do którego prowadzą stacje drogi krzyżowej. Również tam znajduje się jaskinia o długości 82 m.
W rezerwacie spotkać można liczne nietoperze chroniące się w jaskiniach. Ptaki reprezentowane są przez pustułki, ortolany i słowiki rdzawe. Brzegi doliny porastają buki, dęby i jawory. Na skałach rosną m.in.: koniczyna długowłosa, oman szorstki, fiołek kosmaty, parzydło leśne i kozłek trójlistkowy.
Rezerwat jest przystosowany do zwiedzania przez osoby niepełnosprawne.
Rezerwat przyrody nieożywionej Zimny Dół
Powierzchnia 2,2 ha obejmuje fragment prawego zbocza Doliny Zimny Dół z niezwykle rzadko spotykanymi formami skalnymi (skalne grzyby, bloki z rozwiniętymi u ich podnóży okapami oraz skalne przesmyki).
Jedną z niewątpliwych atrakcji jest poprowadzona ścieżka edukacyjna, która kluczy między olbrzymimi blokami skalnymi rozsianymi gęsto po lesie. Turysta ma wrażenie bliskiego kontaktu ze skałami w mrocznym skalnym labiryncie. Formy te zostały ukształtowane w wyniku procesów krasowych i zboczowych. W otoczeniu las grądowy.
Obok rezerwatu unikalne źródło krasowe wypływające wprost z jaskini. W górnej części doliny (przy szlaku czerwonym) charakterystyczne formy krasu współczesnego: leje krasowe, półślepa dolinka, oraz pomnik przyrody: okresowo występujący staw.
Zespół Sportowo-Rekreacyjny i Centrum Edukacyjne
Ośrodek w którym znajduje się jeden z najnowocześniejszych obiektów basenowych w Polsce (2 baseny, zjeżdżalnia wodna, zespół saun, hydromasaże).
Jaskinia pod Baczynem
Jaskinia na Łopiankach w wąwozie Półrzeczki

Edukacja

  • Gminna Biblioteka Publiczna w Liszkach;
  • Publiczna Biblioteka w Morawicy;
  • Gminny Zespół Ekonomiczno-Administracyjny Szkół w Liszkach.

Przedszkola:

  • Publiczne przedszkole w Liszkach;
  • Niepubliczne Przedszkole Artystyczne „Świat Dziecka” w Liszkach;
  • Niepubliczne Przedszkole „Mały Oksford” w Liszkach;
  • Niepubliczne Przedszkole „Antonki” w Czułowie.

Szkoły: Zespół Szkół im. św. Jana Kantego[20]:

  • Szkoła Podstawowa w Liszkach.

Podstawowe:

  • Szkoła Podstawowa nr 1 w Kaszowie im. św. Józefa;
  • Szkoła Podstawowa nr 2 w Kaszowie im. św. Jadwigi Królowej;
  • Szkoła Podstawowa w Czułowie im. Antoniego Sewiołka;
  • Szkoła Podstawowa w Morawicy im. kpt. Mieczysława Medweckiego;
  • Szkoła Podstawowa w Cholerzynie im. św. matki Teresy z Kalkuty;
  • Szkoła Podstawowa w Jeziorzanach im. Ojca Świętego Jana Pawła II;
  • Szkoła Podstawowa w Piekarach im. Jana Długosza;
  • Szkoła Podstawowa w Rącznej im. Króla Jana III Sobieskiego;
  • Szkoła Podstawowa w Kryspinowie.

Szkoły ponadpodstawowe:

Służba zdrowia

  • Samodzielny Gminny Zakład Opieki Zdrowotnej w Liszkach;
  • Ośrodek Zdrowia w Morawicy. Pod względem pierwszej pomocy teren gminy zabezpiecza Krakowskie Pogotowie Ratunkowe (Lotnisko Balice – do 02.03.2007 r.), obecnie jednostka pogotowia znajduje się w części nieużywanego skrzydła SP w Kryspinowie.

Struktura powierzchni

Według danych z roku 2002[21] gmina Liszki ma obszar 72,03 km², w tym:

  • użytki rolne: 82%;
  • użytki leśne: 5%.

Gmina stanowi 5,86% powierzchni powiatu.

Demografia

Dane z 30 czerwca 2009[1]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób % osób % osób %
Populacja 16 058 100 8247 51,4 7811 48,6
Gęstość zaludnienia
[mieszk./km²]
222,9 114,5 108,4

Czwarta pod względem liczby mieszkańców gmina, na 17 gmin powiatu krakowskiego.

  • Piramida wieku mieszkańców gminy Liszki w 2014 roku[22].


Znane osoby związane z Gminą Liszki

  • Stanisław Rospond – biskup sufragan krakowski, ur. w Liszkach;
  • Stanisław Nowak – arcybiskup metropolita częstochowski, ur. w Jeziorzanach;
  • Stanisław Rospond (siostrzeniec biskupa) – uczony, polonista, językoznawca, ur. w Liszkach;
  • Marian Grabowski – polski entomolog amator, lekarz, ur. w Liszkach;
  • Filip Müller – generał brygady Wojska Polskiego, lekarz;
  • Joanna Słowińska – pieśniarka i skrzypaczka, obecnie mieszka w Liszkach.

Miejscowości wchodzące w skład gminy

Budzyń, Cholerzyn, Chrosna, Czułów, Jeziorzany, Kaszów, Kryspinów, Liszki, Mników, Morawica, Piekary, Rączna, Ściejowice.

Sąsiednie gminy

Czernichów, Kraków, Krzeszowice, Skawina, Zabierzów.

Przypisy

  1. a b Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast. GUS. [dostęp 2010-09-14]. (pol.).
  2. Gmina Liszki w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2020-03-25] , liczba ludności na podstawie danych GUS.
  3. Dz.U. z 1934 r. nr 64, poz. 536.
  4. Krakowski Dziennik Wojewódzki. 1934, nr 19, poz. 140.
  5. Verordnungsblatt für das Generalgouvernement = Dziennik Rozporządzeń dla Generalnego Gubernatorstwa. 1941, Nr 51 (20 Juni), s. 322.
  6. Dz.U. z 1948 r. nr 53, poz. 418.
  7. Rozporządzenie z 1948 podaje nazwę gminy docelowej jako Borek Fałęcki, mimo że ze względu na moc obowiązującą od stycznia 1945 nic z tej gminy w 1948 roku już nie pozostało; unieważniając w ten sposób cały manewr władz hitlerowskich.
  8. Informator adresowy miast i gmin wiejskich Rzeczypospolitej Polskiej. Warszawa: Instytut Wydawniczy Kolumna, 1948.
  9. Wykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa.
  10. Dz.U. z 1954 r. nr 43, poz. 191.
  11. Dz.U. z 1972 r. nr 49, poz. 312.
  12. Uchwała Nr XVIII/92/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 6 grudnia 1972 w sprawie utworzenia gmin w województwie krakowskim oraz ustalenia siedzib gminnych rad narodowych (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 8 grudnia 1972 Nr 18, poz. 268).
  13. Dz.U. z 1972 r. nr 50, poz. 323.
  14. Rejestr zabytków nieruchomych – województwo małopolskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 23 lipca 2024 .
  15. Marian Kornecki: Sztuka sakralna. Kraków: ZZJPK, 1993, s. 75.
  16. Marian Kornecki: Sztuka sakralna. Kraków: ZZJPK, 1993, s. 77.
  17. Marian Kornecki: Sztuka sakralna. Kraków: ZZJPK, 1993, s. 79.
  18. Marian Kornecki: Sztuka sakralna. Kraków: ZZJPK, 1993, s. 83.
  19. Dziennik Ustaw z 29.12.2012, poz. 1515.
  20. Zespół Szkół im. św. Jana Kantego w Liszkach. [dostęp 2013-09-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-01-13)].
  21. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset. regioset.pl. [dostęp 2010-09-14]. (pol.).
  22. Gmina Liszki w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2016-03-15] , liczba ludności na podstawie danych GUS.
  • p
  • d
  • e
Gmina Liszki
Wsie
Integralne
części wsi
  • Baczyn
  • Bagienki
  • Barcza
  • Borowiec
  • Bory (Kaszów)
  • Bory (Mników)
  • Bory (Morawica)
  • Bory Cholerzyńskie
  • Chałupki
  • Dół (Kaszów)
  • Dół (Liszki)
  • Dół (Piekary)
  • Duża Morawica
  • Dziady
  • Dzikowiec
  • Gaik
  • Gawinki
  • Gawora
  • Gliniska
  • Głodny Kąt
  • Góra (Kaszów)
  • Góra (Liszki)
  • Górka (Kaszów)
  • Górka (Mników)
  • Górskie Domy
  • Granice
  • Grobel
  • Kąty
  • Kmiecie
  • Krzemionki
  • Kutek
  • Łąki
  • Łysa Góra
  • Mała Morawica
  • Młyn
  • Nawsie (Czułów)
  • Nawsie (Jeziorzany)
  • Olszyna
  • Pastwisko (Budzyń)
  • Pastwisko (Morawica)
  • Piła
  • Pod Cholerzynem
  • Pod Górą (Kryspinów)
  • Pod Górą (Ściejowice)
  • Pod Lipą
  • Pod Skałą
  • Podedwór
  • Podegrodzie
  • Podfigurze
  • Podlas
  • Podlesie
  • Podskale
  • Podwale
  • Potoczek
  • Powieszon
  • Skałka
  • Skałki
  • Skały (Chrosna)
  • Skały (Czułów)
  • Skały (Mników)
  • Sroki
  • Wichry
  • Wielka Droga
  • Za Górą
  • Za Jeziorem
  • Za Kościołem
  • Zagórze
  • Zagrodniki
  • Zagrody
  • Załącze
  • Zarymnie
  • Zarzecze
  • Zastawie
  • Zręby

  • p
  • d
  • e
Miasta
Gminy miejsko-wiejskie
  • Krzeszowice
  • Skała
  • Skawina
  • Słomniki
  • Świątniki Górne
Gminy wiejskie

Herb powiatu krakowskiego

  • p
  • d
  • e
Przynależność wojewódzka
Miasta / Prawa miejskie (1920–34 )
Miasteczka (1920–34)
  • brak
Gminy miejskie (1920–39, 1945–75)
Gminy wiejskie zbiorowe
(1934–39, 1945–54 i 1973–75)
  • Bieżanów (do 1941)
  • Biskupice (od 1973)
  • Borek Fałęcki (do 1941)
  • Bronowice Małe (do 1941)
  • Czernichów
  • Kocmyrzów-Luborzyca (od 1973)
  • Koźmice Wielkie
  • Liszki
  • Michałowice (od 1973)
  • Mogilany (1941–45 i od 1973)
  • Mogiła (do 1950)
  • Piaski Wielkie (do 1941)
  • Podłęże (od 1973)
  • Prądnik Czerwony (do 1941)
  • Prokocim (do 1941)
  • Radziszów (do 1941)
  • Ruszcza (do 1954)
  • Skawina (od 1941)
  • Swoszowice (1941–54)
  • Świątniki Górne (do 1941 i od 1945)
  • Trąbki (do 1941 i 1945–54)
  • Tyniec (do 1941)
  • Węgrzce (1941–54)
  • Węgrzce Wielkie (do 1941)
  • Wieliczka (od 1941)
  • Wielka Wieś (od 1973)
  • Wola Duchacka (do 1941)
  • Zabierzów
  • Zielonki (do 1941 i od 1973)
Gromady
(1954–72)
  • Balice (1954–68)
  • Bębło ( 1958–61)
  • Biały Kościół ( 1958–68)
  • Bieżanów (1954–72)
  • Biskupice (1954–60)
  • Biskupice (1969–72)
  • Bolechowice (1954–72)
  • Borek Szlachecki (1954–61)
  • Cholerzyn (1954–56)
  • Czernichów (1954–72)
  • Czulice (1954 → i ← 1956–60)
  • Czułówek (1954–61)
  • Dąbrowa Szlachecka (1960–72)
  • Dojazdów (1954–60)
  • Gorzków ( 1958–60)
  • Goszcza (1969)
  • Grabówki (1954–60)
  • Jankówka (1954–56)
  • Jawczyce (1954–60)
  • Kamień (1954–56)
  • Kobylany (1954–60)
  • Kocmyrzów (1960–72)
  • Konary (1954–60)
  • Korabniki (1954–60)
  • Koźmice Wielkie (1954–72)
  • Kryspinów (1956–60)
  • Krzęcin (1954–61)
  • Krzyszkowice (1954–60)
  • Libertów (1954–61)
  • Liszki (1954–72)
  • Luborzyca ( 1958–72)
  • Michałowice ( 1958–72)
  • Modlnica (1954–68)
  • Mogilany (1954–72)
  • Morawica (1954–61)
  • Mydlniki (1954–72)
  • Podłęże (1960–72)
  • Przebieczany (1954–69)
  • Przybysławice ( 1958–72)
  • Raciborowice (1954–72)
  • Raciborsko (1956–61)
  • Radziszów (1954–72)
  • Rajsko (1954–72)
  • Rożnowa (1954–60)
  • Rusocice (1956–61)
  • Rybna (1954–72)
  • Rzeszotary (1954–60)
  • Skawina (1960–72)
  • Staniątki (1954–60)
  • Swoszowice (1954–72)
  • Ściejowice (1954–60)
  • Śledziejowice (1954–61)
  • Świątniki Górne (1954–72)
  • Trąbki (1954–68)
  • Tyniec (1954–60)
  • Węgrzce (1954–72)
  • Węgrzce Wielkie (1954–72)
  • Wieliczka (1960–72)
  • Wielka Wieś (1969–72)
  • Wielkie Drogi (1954–72)
  • Więcławice Stare ( 1958–61)
  • Wola Radziszowska (1969)
  • Wołowice (1954–60)
  • Wyciąże (1954 → i ← 1956–72)
  • Zabierzów (1954–72)
  • Zakrzów (1954–60)
  • Zbydniowice (1954–61)
  • Zielonki (1954–72)
Gminy (1939–45)
Miejskie
Wiejskie[A]
  • Bieżanów (do 1941)
  • Bochnia (←→)
  • Bogucice (←→)
  • Borek Fałęcki (do 1941)
  • Bronowice Małe (do 1941)
  • Brzeźnica (←→)
  • Czernichów
  • Gdów (←→)
  • Klecza (1941–45)
  • Koźmice Wielkie
  • Kressendorf (←→)
  • Landskron (1941–45)
  • Lipnica Murowana (←→)
  • Liszki
  • Łapanów (←→)
  • Mogilany (1941–45)
  • Mogiła
  • Myślenice (←→)
  • Niegowić (←→)
  • Niepołomice (1941–45)
  • Piaski Wielkie (do 1941)
  • Pcim (←→)
  • Prądnik Czerwony (do 1941)
  • Prokocim (do 1941)
  • Przytkowice (1941–45)
  • Raciechowice (←→)
  • Radziszów (do 1941)
  • Ruszcza
  • Rzezawa (←→)
  • Skawina (od 1941)
  • Stryszów (←→)
  • Swoszowice (od 1941)
  • Świątniki Górne (do 1941)
  • Trąbki (do 1941)
  • Trzciana (←→)
  • Tyniec (do 1941)
  • Uście Solne (←→)
  • Węgrzce (od 1941)
  • Węgrzce Wielkie (do 1941)
  • Wieliczka (od 1941)
  • Wiśnicz Nowy (←→)
  • Wola Duchacka (do 1941)
  • Zabierzów
  • Zembrzyce ( do 1945)
  • Zielonki (do 1941)
  1. Kursywą opisano gminy utworzone przez władze hitlerowskie.