Ina Benita
![]() Ina Benita, 1939 | |||
Imię i nazwisko | Inna Florow-Bułhak | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce urodzenia | 1 marca 1912 | ||
Data i miejsce śmierci | 9 września 1984 | ||
Zawód | aktorka | ||
Współmałżonek | Gieorgij Tiesławski | ||
Lata aktywności | 1931–ok. 1950 | ||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/74/Ina_Benita_w_Ludziach_Wis%C5%82y.jpg/220px-Ina_Benita_w_Ludziach_Wis%C5%82y.jpg)
Ina Benita, właściwie Ina Scudder, de domo Inna Florow-Bułhak[b] (ur. 1 marca 1912 w Kijowie, zm. 9 września 1984 w Mechanicsburgu[1]) – polska aktorka teatralna i filmowa, określana pierwszą femme fatale polskiego kina lat międzywojennych[2].
Życiorys
Urodziła się 1 marca 1912[c][3][4][5] w Kijowie (ówcześnie na terytorium Imperium Rosyjskiego), jako Inna Florow-Bułhak. Była córką Mikołaja Florow-Bułhaka (ur. w 1875 w Symferopolu na Krymie – zm. w sierpniu 1944 w Warszawie) i Heleny z domu Jeszczenko (ur. w 1880 w Kijowie – zm. w 1920 w Warszawie); rodzice byli wyznania prawosławnego[6][7]. W 1920, wskutek ofensywy bolszewickiej w czasie wojny domowej w Rosji, rodzina aktorki przyjechała do Polski[8].
Benita ukończyła paryską szkołę Sacré-Cœur, a także Kursy Wokalno-Dramatyczne Heleny Józefy Hryniewieckiej w Warszawie. Zadebiutowała 29 sierpnia 1931 w warszawskim teatrzyku „Nowy Ananas”, w programie Raj bez mężczyzn. Występowała także w „Morskim Oku” i kabarecie „Femina”. W 1932 debiutowała w filmie Ryszarda Biskego pt. Puszcza, w którym grała rolę młodej dziedziczki – Reni. Od tej pory poświęciła się głównie karierze filmowej. Od 1937 była związana ze stołecznymi teatrami rewiowymi. Grała m.in. w „Cyruliku Warszawskim” (1937), „Teatrze Malickiej” (1938) i „Wielkiej Rewii” (1938–1939), a od wiosny 1939 w „Ali Babie”.
II wojna światowa
W czasie II wojny światowej i okupacji niemieckiej Benita występowała w jawnych teatrach („Komedia”, „Niebieski Motyl”, „Miniatury”). Współpracowała z kontrwywiadem ZWZ-AK, w którym na zlecenie Romana Niewiarowicza rozpracowywała Niemców i współpracujących z nimi polskich aktorów. Jej działania poskutkowały m.in. uwolnieniem kuzyna Franciszka Brodniewicza z Pawiaka i Zbigniewa Sawana z Auschwitz[9].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b5/Przyb%C5%82%C4%99da.jpg/220px-Przyb%C5%82%C4%99da.jpg)
Według świadectw znajomych artystki, Benita związała się wówczas z Austriakiem Ottonem Haverem, oficerem Wehrmachtu, z którym wyjechała do Wiednia, a po powrocie oboje zostali oskarżeni o Rassenschande. Za związek z Polką oficer miał zostać wysłany na front wschodni, a aktorkę jakoby z tego powodu uwięziono na Pawiaku. Imię i nazwisko „Otto Haver” nie figuruje jednak ani w księgach adresowych miasta Wiednia, ani w rejestrach oficerów Wehrmachtu[10]. Z meldunków ZWZ–AK wynika zaś, że od jesieni 1942 do marca 1943 Benita była związana lub zaprzyjaźniona z Gerhardem Ludwigiem Manzlem, kierownikiem referatu Presse, a następnie Musik und Theater w Wydziale Propagandy. W marcu 1943, za zwalnianie polskich więźniów przy pośrednictwie aktorki, Manzel został karnie wysłany na front wschodni, lecz udało mu się zbiec i powrócić do Warszawy[11].
Wiosną 1943 Ina Benita związała się z Hansem Georgiem Paschem – niemieckim działaczem podziemia, opozycyjnym wobec polityki nazistowskiej, który pomagał Polakom i Żydom (zob. Zagłada Żydów). Na początku 1944 oboje zostali aresztowani i osadzeni na Pawiaku, najprawdopodobniej w związku ze swoją działalnością konspiracyjną[12]. 7 kwietnia 1944, na żeńskim oddziale Pawiaka – Serbii, artystka urodziła syna Tadeusza Michała, którego ojcem był Pasch. Mężczyzna potwierdził później ojcostwo stosownym dokumentem z 21 czerwca 1945[13]. Aktorka została zwolniona z więzienia 31 lipca 1944, w przeddzień wybuchu powstania warszawskiego[14]. W Polsce po raz ostatni widziano ją podczas powstania warszawskiego, gdy schodziła do kanałów razem z czteromiesięcznym dzieckiem[15][16].
Przez wiele lat dalsze losy Benity nie były znane. Najczęściej przyjmowano, że zginęła razem z synem w kanałach lub doszła nimi do Śródmieścia i tam, we wrześniu, straciła życie podczas bombardowania. Informacje o jej śmierci były kwestionowane przez środowiska aktorskie, które zakładały, że uciekła z kraju – nie były jednak w stanie tego udowodnić.
Po II wojnie światowej
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/64/Zdj%C4%99cie_z_planu_filmu_Gehenna%2C_1938.jpg/220px-Zdj%C4%99cie_z_planu_filmu_Gehenna%2C_1938.jpg)
Z dokumentów udostępnionych w listopadzie 2018 przez rodzinę Paschów wynikło, że pod koniec wojny (w kwietniu 1945) aktorka wyjechała razem z synem i Hansem Georgiem Paschem do zachodnioniemieckiej miejscowości Hohegeiß, w powiecie Goslar w Dolnej Saksonii. W czerwcu 1945 wyszła za niego za mąż, a po ślubie przyjęła nazwisko małżonka[16][17]. Para miała jeszcze jedno dziecko – córkę Ritę Annę (urodzoną 28 lipca 1945), która prawdopodobnie zmarła trzy dni po narodzinach. Synami Hansa Georga Pascha z poprzedniego małżeństwa, a zarazem przyrodnimi braćmi Tadeusza i Rity (dzieci z Iną Benitą), byli Ingo Paš, minister w pierwszym demokratycznym rządzie Słowenii[18] (1990–1992) i jego brat bliźniak Boris Pasch, dyplomata słoweński w Berlinie, urodzeni w 1941. 15 listopada 1945 mąż Benity został zamordowany, wobec czego latem 1946 aktorka zdecydowała się opuścić Hohegeiß wraz z synem[19].
Zgodnie z informacjami udostępnionymi w lutym 2019 przez rodzinę Scudderów z USA, Benita przeniosła się wówczas do Francji. Mieszkała w Nicei i Cannes, gdzie pracowała jako tancerka i śpiewaczka w barach oraz nocnych klubach[13]. Z uwagi na trudną sytuację finansową w 1949 oddała syna Tadeusza na wychowanie do szkoły klasztornej – przypuszczalnie do Sacré-Cœur, w której spędziła swoją młodość. W tym samym czasie poznała Amerykanina Lloyda Frasera Scuddera, przedstawiciela służby cywilnej w United States Air Force, któremu 25 lipca 1950 w Nicei urodziła syna, Johna. W 1951 Scudder został, razem ze swoim oddziałem, wezwany do Maroka Francuskiego, co wpłynęło na poprawę sytuacji finansowej aktorki, wobec czego w 1952 odebrała Tadeusza ze szkoły klasztornej. Rok później wyjechała razem z dziećmi do Lloyda, który mieszkał wówczas w Algierii Francuskiej. W obliczu wybuchu wojny algierskiej (1954–1962), nowo założona rodzina przeniosła się do Maroka. 10 lipca 1954 Ina Benita wzięła ślub z Lloydem Scudderem w Casablance. W grudniu 1959, na żądanie króla Muhammada V, amerykańskie wojska były zmuszone opuścić Maroko, wobec czego 10 czerwca 1960 Scudderowie wyjechali do Stanów Zjednoczonych[20].
Ina Benita, już jako Ina Scudder, mieszkała kolejno w Albuquerque w Nowym Meksyku, Dayton w Ohio i ostatecznie w Middletown (w hrabstwie Dauphin w stanie Pensylwania). 1 czerwca 1964 Lloyd Scudder zmarł z powodu nowotworu. Po jego śmierci aktorka pracowała jako sprzątaczka, a także zajmowała się malowaniem obrazów. W 1972 dom rodziny Scudderów został zalany i uszkodzony przez huragan Agnes. Benita zmarła 9 września 1984 w Mechanicsburgu w hrabstwie Cumberland (Pensylwania) na raka płuc (była nałogową palaczką papierosów). Jest pochowana na cmentarzu w Middletown[16][21].
Dodatkowe informacje
- Ina Benita znała biegle cztery języki obce: angielski, francuski, niemiecki i rosyjski, a rozumiała też włoski i hiszpański.
- W 1939, na letnim (ostatnim) Balu Mody w Hotelu Europejskim w Warszawie, specjalnie dla niej utworzono kategorię „królowa seksapilu”[22][23][24][25].
- We wrześniu 2010 w miesięczniku „Bluszcz” ukazał się fikcyjny wywiad z aktorką, który przeprowadził Marcin Szczygielski.
- W 2017 r. Poczta Polska wyemitowała zaprojektowany przez Marzannę Dąbrowską upamiętniający Inę Benitę znaczek pocztowy o nominale 2,60 zł należący do serii „Ludzie kina i teatru”[26].
- 28 marca 2018 w Teatrze im. Jana Kochanowskiego w Opolu miała miejsce premiera sztuki Marii Marcinkiewicz-Górnej i Piotra Rowickiego Kolaboranci, w której występuje postać aktorki[27]
- W 2022 Jacek Papis zrealizował film dokumentalny o losach aktorki pt. Ina Benita. Dwa życia[28].
Filmografia
- 1932 – Puszcza jako Renia
- 1933 – Jego ekscelencja subiekt jako Ania Porecka
- 1933 – Przybłęda jako Maryjka
- 1934 – Hanka jako Hanka Bereza
- 1935 – Dwie Joasie jako Flora, partnerka mecenasa Rostalskiego
- 1935 – Jaśnie pan szofer jako Hania, córka Pudłowicza
- 1937 – Trójka hultajska jako Inez
- 1938 – Gehenna jako Lorka, kuzynka
- 1938 – Ludzie Wisły jako Anna
- 1938 – Moi rodzice rozwodzą się jako Nina Kostówna
- 1938 – Serce matki jako Hanka
- 1939 – Doktór Murek jako Karolka
- 1939 – O czym się nie mówi... jako Mańka, córka Romanowej
- 1939 – Serce batiara
- 1939/1940 – Sportowiec mimo woli jako panna Lili Madecka
- 1939/1941 – Ja tu rządzę jako Joasia Kopytkiewiczówna, córka majstra szewskiego
- 1939/1946 – Czarne diamenty jako Irena la Rochelle
Uwagi
- ↑ Formalnie aktorka nigdy nie sfinalizowała rozwodu ze Stanisławem Lipińskim. Operator nie stawił się w sprawie jej wniosku rozwodowego 13 września 1943 roku, z uwagi na stacjonowanie z Armią Andersa. Po wojnie nie wiedzieli wzajemnie o swoich losach, a Lipiński poślubił Janinę z Jasińskich.
- ↑ Aktorka urodziła się jako Inna Florow-Bułhak, jednak po emigracji z Polski i ślubie z Lloydem F. Scudderem, we wszystkich oficjalnych dokumentach, jak i w życiu prywatnym, funkcjonowała jako Ina Scudder.
- ↑ Od 1960 jako rok urodzenia w dokumentach pojawia się 1916.
Przypisy
- ↑ Social Security Death Index [online] [dostęp 2019-02-14] .
- ↑ Podziemny patriotyzm. Film Jerzego Gabryelskiego „Czarne diamenty” [online], Historia: Poszukaj [dostęp 2021-08-12] .
- ↑ a b Ina Benita w bazie filmpolski.pl
- ↑ I-94 formularz wjazdowy do USA [online], histmag.org [dostęp 2019-11-11] .
- ↑ Ina Benita przeżyła! Tajemnica z Rhumspringe [online], histmag.org [dostęp 2019-11-11] .
- ↑ Słownik biograficzny teatru polskiego, t. 3, 1910–2000. A–Ł, pod red. B. Berger, Warszawa 2017.
- ↑ Informacja o rodzicach w akcie ślubu z 1945. histmag.org. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-11-20)].
- ↑ Ilustrowany Tygodnik Polski²: Bułhak, Janina – Ina Benita [online], ilustrowanytygodnikpolski.blogspot.com [dostęp 2019-12-07] .
- ↑ 'Ubrana właściwie tylko w pierścionek ma przy ustach żarzącego się papierosa i nie patrzy w obiektyw’. Tajemnice Iny Benity [online], weekend.gazeta.pl [dostęp 2019-12-07] (pol.).
- ↑ M. Teler, Zagadka Iny Benity. AK-torzy kontra kolaboranci, Warszawa 2021, s. 223–226.
- ↑ M. Teler, Zagadka Iny Benity. AK-torzy kontra kolaboranci, Warszawa 2021, s. 226–235.
- ↑ M. Teler, Zagadka Iny Benity. AK-torzy kontra kolaboranci, Warszawa 2021, s. 306–311, 325–331.
- ↑ a b Ina Benita i jej długa droga do Ameryki. Nieznane powojenne losy słynnej aktorki – Portal historyczny Histmag.org – historia dla każdego [online], histmag.org [dostęp 2019-04-11] .
- ↑ Ewakuacja więźniów.
- ↑ DominikaD. Kaszuba DominikaD., ''Ina, kochanica Austriaka'' [online], film.onet.pl, 15 lipca 2011 [dostęp 2014-08-11] .
- ↑ a b c Michał Laszczkowski: Kobiety niepodległej. Warszawa: Biuro Programu „Niepodległa”, 2021, s. 67. ISBN 978-83-956053-2-1. (pol.).
- ↑ Akt ślubu Iny i Hansa Georga Paschów.
- ↑ Ingo Falk Pash Wallersberg – družinska zgodba. oddaje.ognjisce.si, 2014-01-21. [dostęp 2018-11-20]. (słow.).
- ↑ Tajemnica z Rhumspringe. Nieznane powojenne losy Iny Benity – Portal historyczny Histmag.org – historia dla każdego [online], histmag.org [dostęp 2018-11-21] .
- ↑ Join Ancestry [online], www.ancestry.com [dostęp 2020-11-07] (ang.).
- ↑ Ancestry.com [online] [dostęp 2019-02-14] .
- ↑ EwaE. Gałązka EwaE., Królowa seksapilu [online], Instytut Teatralny [dostęp 2021-08-11] .
- ↑ EwaE. Gałązka EwaE., Królowa seksapilu [online], e-teatr.pl [dostęp 2021-08-11] .
- ↑ Jerzy StanisławJ.S. Majewski Jerzy StanisławJ.S., Na najważniejszy bal międzywojnia w Warszawie nic nie było za piękne ani zbyt kosztowne [online], warszawa.wyborcza.pl, 20 stycznia 2017 [dostęp 2021-08-11] .
- ↑ Ina Benita. Dlaczego postanowiła zniknąć? [online], styl.interia.pl, 21 października 2019 [dostęp 2021-08-11] .
- ↑ 2017.10.30. Ludzie kina i teatru. kzp.pl. [dostęp 2024-05-24]. (pol.).
- ↑ Kolaboranci [online], Teatr Opole, 30 grudnia 2022 [dostęp 2023-02-02] (pol.).
- ↑ Ina Benita. Dwa życia [online], Festiwal NNW [dostęp 2023-02-02] (pol.).
- ↑ 06.03.2018 – „Przez łzy do szczęścia” na Koszykowej: pokaz filmu z 1939 roku. – Biblioteka Publiczna m.st. Warszawy – Biblioteka Główna Woj. Mazowieckiego [online], www.koszykowa.pl [dostęp 2019-05-15] .
- ↑ Ja tu rządzę | go.wroclaw.pl [online], www.wroclaw.pl [dostęp 2019-05-15] (pol.).
Bibliografia
- Piotr Gacek, Ina Benita. Za wcześnie na śmierć, Warszawa 2018 ISBN 978-83-658-5388-2.
- DominikaD. Kaszuba DominikaD., Ina, kochanica Austriaka [online], Onet.pl, lipiec 2011 .
- Marek Teler. Tajemnica z Rhumspringe. Nieznane powojenne losy Iny Benity. „Histmag.org”, listopad 2018.
- Marek Teler. Ina Benita i jej długa droga do Ameryki. Nieznane powojenne losy słynnej aktorki. „Histmag.org”, kwiecień 2019.
- Marek Teler, Zagadka Iny Benity. AK-torzy kontra kolaboranci, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 2021 ISBN 978-83-11-16090-3.
Linki zewnętrzne
- Ina Benita w bazie IMDb (ang.)
- Ina Benita w bazie Filmweb
- Ina Benita w bazie filmpolski.pl
- Ina Benita, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (osoby) [dostęp 2021-04-09] .
- Ina Benita na zdjęciach w bazie Filmoteki Narodowej „Fototeka”
- Ina Benita na zdjęciach w bibliotece Polona