Dzwoniec
Chloris chloris[1] | |||||
(Linnaeus, 1758) | |||||
![]() Samiec (u góry) i samica | |||||
Systematyka | |||||
Domena | eukarionty | ||||
---|---|---|---|---|---|
Królestwo | zwierzęta | ||||
Typ | strunowce | ||||
Podtyp | kręgowce | ||||
Gromada | ptaki | ||||
Podgromada | Neornithes | ||||
Infragromada | ptaki neognatyczne | ||||
Rząd | |||||
Podrząd | |||||
Rodzina | łuszczakowate | ||||
Podrodzina | łuskacze | ||||
Plemię | Carduelini | ||||
Rodzaj | Chloris | ||||
Gatunek | dzwoniec | ||||
Synonimy | |||||
| |||||
| |||||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3] | |||||
![]() najmniejszej troski | |||||
Zasięg występowania | |||||
![]() letnie lęgowiska występuje całorocznie zimowiska populacje introdukowane | |||||
| |||||
| |||||
|
Dzwoniec[4] (Chloris chloris) – gatunek małego ptaka z rodziny łuszczakowatych (Fringillidae)
Zasięg występowania
Zamieszkuje Europę, północną Afrykę oraz południowo-zachodnią i środkową Azję. Z reguły osiadły, ale część północnych populacji wędrowna – przeloty II–IV i IX–XI. W Polsce średnio liczny lub liczny ptak lęgowy, rozpowszechniony w całym kraju[5]. Introdukowany na Azorach, w północno-wschodniej Argentynie i Urugwaju, w południowej Australii (włącznie z Tasmanią), Nowej Zelandii i na wyspie Chatham[2].
Systematyka
Wyróżniono dziesięć podgatunków C. chloris[6][2][7]:
- C. chloris harrisoni – Wielka Brytania (z wyjątkiem północnej Szkocji) i Irlandia.
- C. chloris chloris – północna Szkocja, północna i środkowa Francja i Norwegia do zachodniej Syberii.
- C. chloris muehlei – Serbia i Czarnogóra do Mołdawii, Bułgarii i Grecji.
- C. chloris aurantiiventris – Madera, Wyspy Kanaryjskie, południowa Hiszpania przez południową Europę do zachodniej Grecji.
- C. chloris madaraszi – Korsyka i Sardynia.
- C. chloris vanmarli – północno-zachodnia Hiszpania, Portugalia i północno-zachodnie Maroko.
- C. chloris voousi – środkowe Maroko i północna Algieria.
- C. chloris chlorotica – południowo-środkowa Turcja do północno-wschodniego Egiptu.
- C. chloris bilkevitchi – południowa Ukraina, Kaukaz i północno-wschodnia Turcja do północnego Iranu i południowo-zachodni Turkmenistan.
- C. chloris turkestanica – południowy Kazachstan do Kirgistanu i środkowego Tadżykistanu.
Morfologia
- Cechy gatunku
Wielkości wróbla. Upierzenie oliwkowozielone na wierzchu ciała, a zielonożółte na spodzie. Boki głowy szare. Ogon krótki, wyraźnie rozwidlony, czarny na końcu, a żółty u nasady. Dziób mocny, stożkowaty, barwy cielistej.
Samiec bardziej żółty od samicy, z większymi żółtymi lusterkami na lotkach i plamami z boku ogona. Samica bledsza i z delikatnym kreskowaniem na grzbiecie. Ptaki młode o upierzeniu ciała kreskowanym i bledszym niż dorosłe, płeć można u nich rozpoznać na podstawie wielkości żółtych plam na skrzydle i ogonie[8].
- Wymiary średnie
- Długość ciała 14,5–16 cm[2]
- Rozpiętość skrzydeł ok. 27 cm
- Masa ciała ok. 17–34 g (podgatunek nominatywny)[2]
Ekologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/33/Chloris_chloris_chloris_MHNT_223_Gouvieux.jpg/200px-Chloris_chloris_chloris_MHNT_223_Gouvieux.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b4/Cuculus_canorus_bangsi_MHNT.ZOO.2010.11.150.42.jpg/200px-Cuculus_canorus_bangsi_MHNT.ZOO.2010.11.150.42.jpg)
- Biotop
- Obrzeża borów i lasów mieszanych, parki, aleje, śródpolne zadrzewienia.
- Gniazdo
- W okółku młodego drzewka, przeważnie świerka. Bardzo dobrze osłonięte i umieszczone na wysokości od 1,5 do 4,5 m nad ziemią.
- Jaja
- W maju pierwszy lęg, a w czerwcu drugi. Składa od 4–6 różnobiegunowych jaj o średnich wymiarach 14×20 mm, z tłem szarobiałym i nielicznymi ciemnoczerwonymi plamkami.
- Wysiadywanie, pisklęta
- Od złożenia ostatniego jaja trwa przez okres 13–14 dni. Pisklęta wylatują z gniazda po ok. 2 tygodniach.
- Pożywienie
- Przeważnie nasiona chwastów i świeże pędy roślin, głównie oleistych, a także części owoców. Młode z pierwszego lęgu zjadają nasiona gwiazdnicy i mniszka oraz mszyce i małe larwy motyli[9]. Zimą dzwońce zjadają owoce dzikiej róży, śnieguliczki, irgi[9], jarzębiny oraz zasuszone owoce jeżyn.
Status i ochrona
Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje dzwońca za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 (stan w 2021). Liczebność światowej populacji, wstępnie obliczona w oparciu o szacunki organizacji BirdLife International dla Europy z 2015, zawiera się w przedziale 48–74 milionów dorosłych osobników. Globalny trend liczebności populacji uznawany jest za stabilny[3].
Na terenie Polski dzwoniec jest objęty ścisłą ochroną gatunkową[10]. Na Czerwonej liście ptaków Polski został sklasyfikowany jako gatunek najmniejszej troski (LC)[11]. Według szacunków Monitoringu Pospolitych Ptaków Lęgowych (MPPL), w latach 2013–2018 liczebność populacji lęgowej dzwońca na terenie kraju wynosiła 1 100 000 – 1 252 000 par[12]. Krótkoterminowy trend liczebności w latach 2007–2018 oceniany był jako stabilny[12].
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Chloris chloris, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- ↑ a b c d e f Clement, P. & de Juana, E.: European Greenfinch (Carduelis chloris). [w:] del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2013. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-08-01)].
- ↑ a b Chloris chloris, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Carduelini Vigors, 1825 (wersja: 2020-09-26). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2021-01-26].
- ↑ Ludwik Tomiałojć, Tadeusz Stawarczyk: Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. Wrocław: PTPP "pro Natura", 2003, s. 746. ISBN 83-919626-1-X. Według skali przyjętej przez autorów, dla okresu lęgowego średnio liczny oznacza zagęszczenie 10–100 par na 100 km², a liczny – 100–1000 par na 100 km².
- ↑ F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Finches, euphonias, longspurs, Thrush-tanager. IOC World Bird List (v11.1). [dostęp 2021-01-26]. (ang.).
- ↑ European Greenfinch (Carduelis chloris). IBC: The Internet Bird Collection. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-03)]. (ang.).
- ↑ JavierJ. Blasco-Zumeta JavierJ., Gerd-MichaelG.M. Heinze Gerd-MichaelG.M., Greenfinch [online] [dostęp 2017-03-03] [zarchiwizowane z adresu 2016-11-08] .
- ↑ a b Andrzej Kruszewicz: Ptaki Polski. 2, Wróblowe - ptaki śpiewające. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2006. ISBN 83-7073-455-3.
- ↑ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2016 r. poz. 2183).
- ↑ Wilk T., Chodkiewicz T., Sikora A., Chylarecki P., Kuczyński L.: Czerwona lista ptaków Polski. OTOP, Marki, 2020.
- ↑ a b Chodkiewicz T., Chylarecki P., Sikora A., Wardecki Ł., Bobrek R., Neubauer G., Marchowski D., Dmoch A., Kuczyński L.. Raport z wdrażania art. 12 Dyrektywy Ptasiej w Polsce w latach 2013–2018: stan, zmiany, zagrożenia. „Biuletyn Monitoringu Przyrody”. 20, s. 1–80, 2019.
Linki zewnętrzne
- Zdjęcia i nagrania audiowizualne. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).
- Film prezentujący dzwońce podczas żerowania
- Dzwońce z bliska (Greenfinch) – część 1
- Dzwońce z bliska (Greenfinch) – część 2
- Dzwońce z bliska (Greenfinch) – część 3
- Britannica: animal/greenfinch
- БРЭ: 1991782
- SNL: grønnfink
- Catalana: 0150325
- DSDE: grønirisk
- EUNIS: 968
- GBIF: 5845582
- identyfikator iNaturalist: 145360
- ITIS: 997806
- NCBI: 37601
- identyfikator taksonu Fossilworks: 368935