Amorfa krzewiasta
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | |||
Rząd | bobowce | ||
Rodzina | bobowate | ||
Podrodzina | |||
Rodzaj | amorfa | ||
Gatunek | amorfa krzewiasta | ||
Nazwa systematyczna | |||
Amorpha fruticosa L. Sp. pl. 2:713. 1753 | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/df/Amorpha_fruticosa_in_Donetsk_3.jpg/220px-Amorpha_fruticosa_in_Donetsk_3.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e2/Amorpha_fruticosa_Taub115e.png/220px-Amorpha_fruticosa_Taub115e.png)
Amorfa krzewiasta, a. drzewiasta, a. zwyczajna, indygowiec zwyczajny, (Amorpha fruticosa L.) – gatunek krzewu z rodziny bobowatych. Pochodzi ze wschodniej części USA, skąd wzdłuż rzek rozprzestrzeniła się na niemal całe Stany Zjednoczone i na południową część Kanady, rozprzestrzenia się również w Europie i w Azji[3]. Do Europy została sprowadzona w XVIII wieku w celach komercyjnych i z czasem naturalizowała się w wielu krajach, zwłaszcza na południu Europy (w Polsce obecna od 1806 roku). W Polsce roślina uprawna[4], lokalnie występować może też jako kenofit[5].
Morfologia
- Pokrój
- Wyprostowany, słabo rozgałęziony krzew, wysokości do 6 m.
- Liście
- Skrętoległe, długość do 30 cm, nieparzystopierzaste, złożone z 11-25 listków jajowatych lub eliptycznych, całobrzegich.
- Korzenie
- Głęboki, silny system korzeniowy.
- Kwiaty
- O nieprzyjemnym zapachu, drobne, obupłciowe, purpurowofioletowe z żółtymi pylnikami, zebrane w gęste, wyprostowane grona skupione po kilka na końcach pędów.
- Owoc
- Jednonasienny, niepękający strąk
Biologia i ekologia
Siedlisko: rośnie wzdłuż rzek i strumieni, na brzegach stawów, jezior, na terenach bagnistych i na naturalnych rozlewiskach rzecznych. Ma małe wymagania glebowe, rośnie dobrze nawet na suchych, piaszczystych i kamienistych terenach. Preferuje podłoże o pH 7-8,5. Jest rośliną światłolubną, odporną na silny wiatr i suszę. Mrozoodporna, dobrze znosi zasolenie. Na liściach występują gruczołki żywiczne produkujące substancję owadobójczą. Kwitnie od czerwca do sierpnia.
Zastosowanie
Roślina miododajna
Gatunek uznawany jest za jeden z najbardziej miododajnych krzewów strefy umiarkowanej o wydajności miodowej wynoszącej do 80 kg/ha. Obnóża z pyłku amorfy mają charakterystyczną ceglastą barwę[6].
Inne zastosowania
- roślina ozdobna
- sadzona jako żywopłot
- do wzmacniania brzegów (stawów, rzek itp.), do ochrony gleby przed erozją
- do obsadzania nieużytków
- w ogrodnictwie sadzona dla odstraszania owadów szkodników
- wykorzystywana do produkcji koszyków i gąsiorów (zwłaszcza we Włoszech w latach 50. XX wieku)
- strąki wykorzystywane są w Bułgarii w przemyśle perfumeryjnym i farmaceutycznym
- w Ameryce Północnej dawniej otrzymywano z niej barwnik będący namiastką indyga (ekstrahowanego z indygowca barwierskiego)
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Fabales, [w:] Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-09-23] (ang.).
- ↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-02-12].
- ↑ Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
- ↑ B. Tokarska-Guzik, Z. Dajdok, M. Zając, A. Zając, A. Urbisz, W. Danielewicz: Rośliny obcego pochodzenia w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem gatunków inwazyjnych. Warszawa: Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, 2012. ISBN 978-83-62940-34-9.
- ↑ Marek Pogorzelec: Atlas roślin miododajnych. Bielsko-Biała: Wydawnictwo Dragon, 2019, s. 22-23. ISBN 978-83-8172-099-1.
Bibliografia
- Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
- Joachim Mayer, Heinz-Werner Schwegler: Wielki atlas drzew i krzewów. Oficyna Wyd. „Delta W-Z”. ISBN 978-83-7175-627-6.
Galeria
- Początek maja – amorfa nie ma jeszcze liści
- Liście
- Owoce
- BioLib: 39930
- EoL: 47114029
- EUNIS: 170749
- Flora of China: 200011887
- Flora of North America: 200011887
- FloraWeb: 27272
- GBIF: 5357407
- identyfikator iNaturalist: 57356
- IPNI: 473802-1
- ITIS: 25368
- NCBI: 48131
- Plant Finder: 280343
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): ild-8577
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:11421-2
- Tela Botanica: 4171
- identyfikator Tropicos: 13015631
- USDA PLANTS: AMFR
- CoL: CX4J