Aktinidiowate
![]() Owoce aktinidii chińskiej | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | astropodobne | ||
Rząd | wrzosowce | ||
Rodzina | aktinidiowate | ||
Nazwa systematyczna | |||
Actinidiaceae Hutch. Fam. Fl. Pl. 1: 177. Feb-Mar 1926, nom. cons. | |||
|
Aktinidiowate (Actinidiaceae Hutch.) – rodzina pnączy z rzędu wrzosowców. Należy do niej około 355 gatunków z trzech rodzajów[2]. Rośliny te występują w Ameryce subtropikalnej, wschodniej i południowo-wschodniej Azji oraz wyspach Oceanii, sięgając na południu po wyspy Fidżi i Queensland w Australii. Szeroko rozpowszechniony jest rodzaj Saurauia, do którego należy najwięcej, bo aż ok. 300 gatunków. Rodzaj aktinidia Actinidia (36 gatunków) pochodzi z umiarkowanej i subtropikalnej wschodniej Azji, a rośliny z rodzaju Clematoclethra (25 gatunków) są endemitami Chin[3]. Duże znaczenie ekonomiczne ma aktinidia chińska, której owoce pod komercyjną nazwą kiwi uprawiane są w różnych regionach świata (rozpowszechnione zostały przez hodowców z Nowej Zelandii – stąd nazwa nawiązująca do ptaka kiwi)[4]. Uprawiane i jadalne są także inne gatunki aktinidii[3].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/33/Kiwi-Flower%2C_male.jpg/220px-Kiwi-Flower%2C_male.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/73/Saurauia_zahlbruckneri%2C_the_Butterscotch_Bush_%289505496390%29.jpg/220px-Saurauia_zahlbruckneri%2C_the_Butterscotch_Bush_%289505496390%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Saurauia_montana_%289502698563%29.jpg/220px-Saurauia_montana_%289502698563%29.jpg)
Morfologia
- Pokrój
- Drzewa, krzewy i pnącza, z młodymi pędami często owłosionymi[4].
- Liście
- Skrętoległe, pojedyncze, na brzegach piłkowane lub całobrzegie[4], bez przylistków[3] lub z drobnymi przylistkami[5].
- Kwiaty
- Rzadko pojedyncze[5], zwykle zebrane w kwiatostany wyrastające w kątach liści, u niektórych przedstawicieli rodzaju Saurauia liczące do pół tysiąca kwiatów. Kwiaty są obupłciowe lub rozdzielnopłciowe, promieniste i zazwyczaj pięciokrotne. Działki kielicha i płatki korony są wolne (czasem płatki są zrosłe), zazwyczaj w liczbie 5, czasem od 3 do 9. Płatki są zazwyczaj białe, rzadziej czerwone lub brązowo-żółte. Pręcików jest 10, 15 lub wiele (do ok. 240[3]). Zalążnia jest górna, składa się z 3 do 5, rzadziej wielu owocolistków[4]. Szyjek słupka jest tyle, ile owocolistków lub wszystkie zrośnięte są w jedną[3].
- Owoce
- Jagody, rzadziej podzielona na komory, skórzasta torebka[3]. Zwykle zawierają liczne nasiona[4].
Systematyka
- Pozycja systematyczna rodziny według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)
Aktinidiowate stanowią jedną z wielu rodzin zaliczanych do rzędu wrzosowców wchodzącego w skład grupy astrowych (asterids) w obrębie dwuliściennych właściwych (eudicots)[2]. Umieszczane są w relacji filogenetycznej z rodzinami obejmującymi rośliny mięsożerne – tuliłezkowatymi i kapturnicowatymi, chociaż dowody dla takiej pozycji nie są mocne[3]. Dawniej rodzina uznawana była na podstawie samych kryteriów morfologicznych za spokrewnioną z ukęślowatymi Dilleniaceae i herbatowatymi Theaceae[3].
wrzosowce |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
- Wykaz rodzajów[2]
- Actinidia Lindl. – aktinidia
- Clematoclethra (Franch.) Maxim.
- Saurauia Willd.
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ a b c d Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2018-12-15] (ang.).
- ↑ a b c d e f g h Maarten J.M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World. Richmond UK, Chicago USA: Kew Publishing, Royal Botanic Gardens, The University of Chicago Press, 2017, s. 503–504. ISBN 978-1-842466346.
- ↑ a b c d e Heywood V. H., Brummitt R. K., Culham A., Seberg O.: Flowering plant families of the world. Ontario: Firely Books, 2007, s. 25-26. ISBN 1-55407-206-9.
- ↑ a b David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 12, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
- Britannica: plant/Actinidiaceae
- NE.se: actinidiaceae
- Catalana: 0268421
- EoL: 4439
- Flora of China: 10011
- Flora of North America: 10011
- GBIF: 2385
- identyfikator iNaturalist: 55150
- IPNI: 30005518-2
- ITIS: 21393
- NCBI: 3623
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:30005518-2
- Tela Botanica: 100064
- identyfikator Tropicos: 42000088
- identyfikator taksonu Fossilworks: 53517
- CoL: 5ZB